Basic HTML Version

|  | Table of Contents |  | View Full Version

Page 26 - Ortaöğretime Uyum Programı
P. 26

    fitokimyasallar) de bulunmaktadır. Yeterli ve   yağda çözünen vitaminlerin vücutta etkinlik
              dengeli beslenme bireylerin; yaşına, cinsiye-  göstermesini sağlamakta, organların etrafını
              tine, fiziksel aktivite düzeyine ve özel duruma   sararak dış etkilerden korumakta, deri altı
              göre gereksinim duyduğu günlük enerjinin   yağı ise vücut ısısının hızlı kaybını önlemek-
              sağlanması, besin ögelerinin yeteri kadar   tedir.
              alınmasıyla mümkün olur.
                                              Karbonhidratlar
              Proteinler
                                              Yetişkin insan vücudundaki toplam kar-
              Yetişkin insan vucudunun ortalama %16’sı   bonhidrat miktarı %1’in altındadır. Kar-
              proteinden oluşmaktadır. Proteinler sindirim   bonhidratların başlıca görevi vücuda enerji
              kanalında yapı taşları olan aminoasitlere   sağlamalarıdır. Bu nedenle günlük alınan
              ayrılarak kana geçmekte ve kanla kara-  enerjinin büyük çoğunluğu karbonhidratlar-
              ciğere taşınmaktadır. Burada proteinlerin   dan gelmektedir. Karbonhidratlar sindirim
              bir kısmı depolanır, diğer kısmı ise tekrar   kanalında yapı taşları olan monosakkarit-
              belirli düzen içinde birleşerek vücut doku   lerce parçalanarak emilmekte, karaciğer ve
              proteinlerini oluşturur. Proteinler büyüme ve   kaslarda ise glikojen olarak depolanmakta-
              gelişme ile doku ve organlardaki hücrelerin   dır. Günlük alınan fazla karbonhidrat glikojen
              yenilenmeleri için kullanılmaktadır. Ayrıca   olarak depolandıktan sonra geri kalanı yağa
              bağışıklık sistemi ile vücuttaki işlemlerin
              düzenlenmesinde yer alan hormonlar ve   dönüşerek depolanır. Bunun yanında kas ve
              enzimlerin yapısı da proteindir. Bunun   karaciğer glikojeni ağır çalışma koşullarında
              yanında karbonhidrat depolarının tükenme-  ve dayanıklılık egzersizlerinde enerji kaynağı
              si durumunda vücutta enerji kaynağı olarak   olarak kullanılmaktadır.
              da kullanılmaktadır.            Besinlerle alınan karbonhidratlar içerdikleri
                                              şeker molekülü sayısına göre basit ve komp-
              Yağlar                          leks olmak üzere iki grupta incelenir. Basit
              Yetişkin insan vücudunun ortalama %15-  karbonhidratlar; doğal olarak meyvelerde,
              20’si yağlardan oluşmaktadır. Genel olarak   sütte, eklenmiş şeker olarak gazlı/gazsız
              kadın vücudundaki toplam yağ miktarı   her türlü içeceklerde, meyveli içeceklerde,
              erkekten fazladır. Yağlar sindirim kanalında   şekerleme ve tatlılarda bulunur ve besine
              yapı taşları olan yağ asitleri ve gliserole   tatlı tadı verirler. Kompleks karbonhidratlar
              parçalandıktan sonra bir kısmı enerji için   ise nişasta ve diyet posasını içerir. Nişasta;
              kullanılırken bir kısmı depo yağ, diğerleri de   tahıllar (buğday, çavdar, yulaf, pirinç, arpa ve
              vücudun düzenli çalışmasında etkinliği olan   darı), kurubaklagiller (kurufasulye, merci-
              bazı hormonların ve kolesterolun yapımında   mek, nohut) ve kök sebzeler (patates) gibi
              kullanılmaktadır. Yağlar en çok enerji veren   birçok bitkisel besinde bulunur. Sebze ve
              besin ögesidir. İnsan, harcadığı enerjiden   meyveler, tam tahıllar ve kurubaklagiller ise
              daha çok aldığında vücudun yağ oranı artar;   özellikle posa içerir.
              harcadığından az aldığında ise azalır. Bu
              nedenle vücut yağı insanın başlıca enerji   Diyet posası besinlerin sindirilmeyen
              deposudur ve yeterli enerji alınmadığında bu   kısımlarıdır. Posa, tokluk hissinin oluşması ve
              depo kullanılır. Ayrıca yağlar mideyi yavaş   bağırsakların düzenli bir şekilde çalışmasın-
              terk ettiğinden doygunluk hissi vermekte,   da etkili rol oynamaktadır. Diyet posasının en

              26 26

| 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |