Page 22 - Matematik Yaz Okulu

22
MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI
M A TEM A TİK SEFERBERLİĞİ SU AYAK İZİ
Dünya dışındaki gezegenlerde yaşam belirtisi ararken bakılan ilk şeyin su olduğunu biliyor musunuz?
Suyun insan yaşamı için vazgeçilmez olduğu konusuna kimsenin itirazı olmayacaktır. Dünyanın %70
ini kaplayan su, insan bedeninin de önemli bir kısmını oluşturmaktadır. En küçük mikroplardan en
büyük hayvanlara, dünya üzerindeki tüm canlıların yaşamları suya bağlıdır.
Bir insanın günlük su tüketimi ortalama 150 litredir. Bu insanların doğrudan su tüketimidir. Peki dolaylı
olarak ne kadar su tüketimi yapıldığını biliyor musunuz? Örneğin giydiğimiz bir tişörtün üretilmesi için
ne kadar su harcanıyor? Yani pamuğun tarlada üretilmesinden fabrikada ipliğe ve tişörte dönüşmesine,
satılacağı mağazaya nakliyesinden bize ulaşana kadar geçen süreçte ne kadar su kullanılıyor? Bu
sorunun cevabı “su ayak izi” kavramında bulunur.

Bir ürünün veya hizmetin üretimi için kullanılan su kaynaklarının toplam miktarına su ayak izi denir. Bu
kavram ilk kez 2002 yılında Hollanda’daki UNESCO-IHE Su Eğitimi Enstitüsü’nde görev yapan Prof. Dr.
Arjen Hoekstra tarafından kayda geçirilmiştir.

Su ayak izi; bir birey, bir ürün, bir ülke ya da bir iş kolu için hesaplanabilir. Su ayak izi, bir ürün elde
etmek için doğrudan veya dolaylı olarak sarf edilen suyun hacminin metreküp cinsinden ölçülmesidir.
Pamuktan üretilmiş 300 gramlık bir tişörtün su ayak izi yaklaşık 2500 litredir. Düşünüldüğünde
2500 litre yüksek bir miktardır. Bu miktardaki su sarfiyatının yaşama olan negatif etkisi, kullanılan
suyun kaynağının neresi olduğuna ve ne zaman kullanıldığına bağlı olarak değişir. Örneğin, bir insanın
doğrudan kullandığı 16 günlük su miktarına karşılık gelir. Bu ortalama bir hesaptır. Su kıtlığı olan bir yer
için bu hesap daha da üzücü bir sayıya dönüşebilir.

Üretimin su ayak izi; Mavi Su Ayak İzi, Yeşil Su Ayak İzi ve Gri Su Ayak İzi olarak üzere üçe ayrılır.
Mavi su ayak izi özellikle tarım, sanayi ve evsel amaçlarla bir ürünün ya da hizmetin üretim sürecinde
doğrudan ya da dolaylı olarak kullanılan yüzey veya yeraltı tatlı su kaynaklarının toplam miktarıdır. Yeşil
su ayak izi özellikle tarım, bahçecilik ve ormancılık faaliyetlerinde, bir ürünün ya da hizmetin üretim
sürecinde doğrudan ya da dolaylı olarak kullanılan toplam yağmur suyu miktarıdır.

Gri su ayak izi, belli bir su kalitesi kriterini sağlamak amacıyla su kaynaklarına (örneğin göl, akarsu,
deniz suyu) doğrudan boşaltılan ya da dolaylı olarak karışan atık sulardaki kirletici derişiminin
seyreltme yoluyla sınır değerlere düşürülmesi için gereken tatlı su miktarıdır.