Page 30 - Biyoloji Zenginleştirilmiş Öğretim Programı 9

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ
BİYOLOJİ
9. SINIF

Antibiyotik Direnci Çemberi:
Öğrencilerden metinde geçen şu cümleyi tartışmaları istenir: "Her antibiyotik kullanımı, vü-
cuttaki bakterinin o antibiyotiğe karşı direnç kazanacak şekilde değişimine fırsat veriyor."
Soru: Baltekin'in testi, bu "değişim fırsatını" nasıl azaltıyor?
(Olası cevap: Gereksiz kullanımı azaltarak bakterinin direnç kazanma riskini düşürüyor.)
Sonuç ve Çıkış Bileti:
Öğrencilere birer "Çıkış Bileti" (post-it) verilir.
Görev: "Özden Baltekin ve ekibi, Longitude Ödülü'nü hak etti, çünkü..." cümlesini en az 3
temel bilimsel veya toplumsal gerekçeyle tamamlayarak tahtaya yapıştırın.
Örnek Cevap: "... nanoteknoloji ile mikrobiyolojiyi birleştirdi, 3 günlük bekleme süresini 45
dakikaya indirdi ve gereksiz antibiyotik kullanımını doğrudan önledi."
Bu görevin ardından tüm cevaplar öğrenciler tarafından okunur.
NCBI/BLAST Araçları Tanıtımı
Bu aşamada NCBI/BLAST Araçları Tanıtımı sağlanır (IFK1).
1. Giriş ve Bağlam:
a. Antibiyotik Direnci ve Genetik: Bir önceki derste Baltekin'in testinin, doğru antibi-
yotiği hızla seçmek için bakterinin gelişimini ve direnç mekanizmalarını izlediğini
hatırlatın. Soru: Bakteri bir antibiyotiğe nasıl direnç kazanır? Cevap: Genetik mu-
tasyonlar veya direnç genlerinin alınmasıyla.
b. Biyoinformatik İhtiyacı: "Peki biz bir bakterinin bir direnç geni taşıyıp taşımadığını
nasıl anlarız?" sorusunu sorarak biyoinformatiğin gerekliliğine vurgu yapın. Tüm
genetik bilgi çevrimiçi veri tabanlarında saklanır.
2. NCBI ve BLAST Tanıtımı:
a. NCBI (National Center for Biotechnology Information): Biyolojik verilerin "Google'ı"
olarak tanıtın. Özellikle GenBank (DNA dizileri) ve Protein veri tabanları bölümle-
rini gösterin.
b. BLAST (Basic Local Alignment Search Tool): "X (bilinmeyen) dizisi elimizde. X ne
işe yarıyor?" sorusunun cevabını veren araç olarak tanıtın.
BLAST, bir diziyi (gen veya protein) bilinen tüm dizilerle karşılaştırır ve eşleşmeleri listeler.
Bu, dizinin işlevi ve kökeni hakkında bilgi sağlar.
Gen Analizi Uygulaması
Direnç Geni Seçimi:
Baltekin ve ekibinin testinin hedeflediği idrar yolu enfeksiyonlarına neden olan bakterilerde
yaygın görülen bir direnç genini (örneğin, yaygın bir Beta-laktamaz (bla) geni dizisini) ha-
zırlayın.
BLAST Uygulaması:
Öğrencileri adım adım yönlendirerek uygulamayı başlatın:
Adım 1: NCBI BLAST sayfasına gidin (Ör.: Nucleotide BLAST).
Adım 2: Hazırlanan direnç geni dizisini (veya bir kısmını) sorgu kutusuna yapıştırın.
Adım 3: Varsayılan ayarları kullanarak aramayı başlatın.
Adım 4: Sonuçların değerlendirilmesi (Eşleşmeler, E-değeri, Yüzde Kimlik). Öğrencilere ilk
eşleşmelerin genin adını ve işlevini (örneğin, "AmpC beta-lactamase gen" veya "antibiotic
resistance protein") nasıl gösterdiğini belirtin (SFKÖ1).

32 ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ