Page 34 - Biyoloji Zenginleştirilmiş Öğretim Programı 9

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ
BİYOLOJİ
9. SINIF

EK 1. GÜDÜLEYICI SENARYO
Türk bilim insanı Özden Baltekin Ingiltere'de prestijli Longitude Ödülü'nü kazanan ekipte yer aldı: 'Antibiyotik
direncine karşı çığır açtılar'
Ingiltere'de 8 milyon sterlinlik prestijli Longitude (Boylam) Ödülü, Isveç'te bir antimikrobiyal direnç testini geliş-
tiren ekibe verildi. Testin mucitlerinden Türk bilim insanı Özden Baltekin de ödülü kazanan ekipte. Ödül, süper
mikroplarla mücadelede fark yaratacak bir buluşa verilmek üzere 10 yıldır sahibini bekliyordu.
Test, idrar yolu enfeksiyonlarında, enfeksiyonun bakteri kaynaklı mı olduğunu tespit ediyor ve bakteriye karşı uygulanması
gereken doğru antibiyotik tedavisini belirliyor. Böylelikle yanlış ya da gereksiz antibiyotik kullanımı önleniyor.
Geleneksel yöntemlerle sonuçlar yaklaşık 3 günde çıkarken, bu testle 45 dakikada sonuç alınıyor.
Test, antibiyotik direncine karşı "çığır açıcı nitelikte" görülüyor. 17 kişilik jüri, ödülü kazananı 250'den fazla başvuru ara-
sından seçti.
Testin mucitlerinden girişimci Özden Baltekin, bu konudaki çalışmalarına doktora yapmak üzere gittiği İsveç'in Uppsala
Üniversitesinde başlamıştı. Araştırmada icat ettikleri tekniği daha sonra kurdukları şirket yoluyla geliştirerek sonunda ödüle
uzandılar. Şu an Sysmex Astrego'da Program Yönetim Direktörü olan Baltekin, tekniklerinin çığır açıcı yanının, kullandık-
ları nanoçipler sayesinde tek bir bakterinin gelişimini gözlemleyebilmeleri olduğunu söylüyor:
"Herkes bakterilerin sayısını saymaya çalışırken biz boyunu ölçüyoruz." Test, Sysmex Astrego şirketi tarafından Avrupa'da
piyasaya sürüldü.
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 2019'da 1 milyon 270 bin kişi doğrudan antimikrobiyal direnç nedeniyle, 4 milyon 950
bin kişi de bağlantılı sebeplerle hayatını kaybetti.
Bu yüzden buna "sessiz pandemi" deniyor.
Antibiyotiklerin enfeksiyonların tedavisinde hayati olduğu âşikar. İngiliz fizikçi Dame Sally Davies, "Antibiyotikler olmadan
bildiğimiz modern tıp çökmenin eşiğine gelir." diyor. Ancak her antibiyotik kullanımı, vücuttaki bakterinin o antibiyotiğe karşı
direnç kazanacak şekilde değişime fırsat veriyor.
Geliştirdiği bu direnç sayesinde bakterinin hayatta kalma şansı artıyor ve yayılıyor. Bu nedenle hayat kurtarıcı bu ilaçların
ancak gerçekten işe yarayacağından emin olunduğunda kullanılması gerekiyor.
Baltekin, geliştirdikleri testle "Birincisi gereksiz antibiyotik kullanımını azaltıyoruz, ikincisi de hangi antibiyotiği kullanmamız
gerektiğini çok kısa sürede görebiliyoruz." diyor.

Kaynak: Aylin Yazan, BBC Türkçe, 21 Haziran 2024, https://www.bbc.com/turkce/articles/cyjjkdg3zwyo)

36 ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ