Page 84 - Biyoloji Zenginleştirilmiş Öğretim Programı 9

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ
BİYOLOJİ
9. SINIF

Grupların modellerini yükseltmelerini ve moleküller arası boşlukları, itme-çekme kuvvetle-
rini 3 boyutlu göstermelerini sağlamaları amacıyla öğrencilere yükseklik oluşturmaları için
kitap, kutu vb. verilir (FOÖD-OTÖ). “Bazı moleküller üstte, bazıları altta olabilir. Deneyin!”
denir (SFKÖ1).
Modeller üzerinden "Hidrojen Bağı, Kohezyon ve Adezyon" kavramları bilimsel olarak
açıklanır ve “Bu gördüğünüz bağlar sayesinde su ağaçların tepesine ulaşır veya su
yüzeyinde böcekler yürüyebilir.” diyerek somutlaştırılır.
Öğrencilere “Moleküller arasında başka neler olabilir?” sorusu yöneltilir (SFAU1).
Beklenen cevaplar: iter, çeker, akar, birlikte hareket eder, yapışır, tırmanır (SFGE1).
Tüm öneriler kabul edilerek tahtaya yazılır.
Suyun hidrojen bağı, kohezyon, adezyon, yüzey gerilimi özelliklerine vurgu yapılır.
Hidrojen Bağı
Bir su molekülünün oksijeni (-) başka bir su molekülünün hidrojeni (+) ile zayıf bir bağ oluş-
turur. Buna hidrojen bağı denir.
Kohezyon
Su moleküllerinin birbirine tutunması. Damlacık oluşturur.
Adezyon
Su moleküllerinin başka yüzeylere tutunması. Bitkilerde suyun yukarı tırmanması.
Yüzey Gerilimi
Su yüzeyinde görünmez bir film oluşur. Böcekler su üstünde yürür.
Öğrencilere “Moleküllere ısı enerjisi verilirse ne olur?” sorusu yöneltilir (IFÇ1).
Öğrencilerden gelebilecek cevaplar aşağıda örneklendirilmiştir:
Uygulama Aşamaları
○ Daha hızlı hareket eder (sıvı → gaz)
○ Isı alınırsa yavaşlar ve birbirlerine daha sıkı bağlanır (sıvı → katı)
Önemli: Buz sudan daha hafiftir. Bu yüzden yüzer. Göllerin yüzeyi donar, altı sıvı kalır.
Balıklar yaşar! (IFK2)
Öğrencilerin çözünme olayını moleküler düzeyde anlamalarına yardımcı olmak amacıyla
aşağıdaki etkinlik yapılır:
Öğrenciler burada suya sofra tuzu (NaCl) eklerler ve NaCl’nin özelliklerini açıklarlar.
-
-
NaCl iyonik bir bileşik olduğu, Na ve Cl iyonlarından oluştuğu ifade edilir.
Öğrencilere “Su molekülleri NaCl’ye nasıl davranır?” sorusu yöneltilir.
Öğrencilerin bu aşamada su molekülleri ve sofra tuzu arasındaki etkileşimi deneyimlemele-
rine izin veriniz (SFGE1).
Daha sonra “Suyun, evrensel çözücü olduğu, polar yapısı sayesinde iyonik bileşikleri çöze-
bileceği” bilgisi verilir (IFK1, SFÜDD1).
-
En az 6 su molekülünün hidrojen atomlarının (+) Cl iyonunu saracağı, en az 6 su molekü-
- - -
lünün oksijen atomlarının ise (-) Na iyonunu saracağı; böylece Na ve Cl birbirinden ayrıla-
cağı bilgisi verilir. Bu olayın çözünme olduğu vurgulanır.
Bölüm 2: Gerçek Dünya Problemlerine Geçiş
6. Problem Durumu ve Araştırma
Öğrendikleri teorik bilgiyi hayata aktarmaları için şu geçiş cümlesi kullanılır:
“Harika iş çıkardınız! Su molekülünün gizli dünyasını çözdünüz. Şimdi bu bilgiyi kullanarak
dünyayı kurtarma sırası sizde. Öğrendiğiniz ‘çözücülük’ veya ‘ısı tutma’ özelliklerini kullana-
rak aşağıdaki sorunlardan birine çözüm üretmenizi istiyorum.”

86 ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ