Page 123 - İKİ BOYUTLU SANAT ATÖLYE 10

TON DEĞERLERİ İLE MODLE 4. ÜNİTE

BİLGİ NOTU

Işık, rengin kaynağıdır. Renklerin algılanması fiziksel bir süreçtir. Üç ana renk olan (ışık renkleri) yeşil, kırmızı
ve mavi görme duyusu aracılığıyla algılanır. İnsanın algıladığı renk duyumu, gözün üç hücre ailesi aracılığı ile
gerçekleşir. Bunlar yeşil, kırmızı ve mavi renklerdir. Işığın cisimle etkileşiminden sonra ışığın göz üzerindeki
duyumu renk olarak tanımlanır. Işıkla etkileşim hâlindeki nesne, ışık tayfının bir kısmını emer; diğer kısmını
ise yansıtır. Bu da renk olarak algılanır. Doğadaki nesnelerin lokal rengi yoktur. Renk, ışığın bir algılanışıdır.

İki boyutlu yüzey ifadelerinde ise renk; boya ve bağlayıcıdan oluşan ve yüzeye sürülen bir gereçtir. Pigment
renklerinde rengin siyah ya da beyazla olan ilişkisi valör, başka bir renkle olan ilişkisi ise ton olarak tarif
edilir. Kroma ise değeri, bir rengin matlık, parlaklık şiddetini (gücünü) belirler. Her rengin siyahla ve beyazla
karışımı farklı sonuçlar doğurabilir. Renkler içerisinde, içine beyaz katıldığında değerini kaybetmeyen renk
sayısı oldukça azdır. Örneğin Prusya mavisi, içerisine beyaz katıldığında değerini kaybetmez ve başka bir
renge dönüşmez. Renkler içerisinde sarı, beyazla karışım açısından en uyumlu renktir. Sarıyla beyaz arasın-
da fiziksel bir yakınlık vardır. Sarının beyaz tonlarında etkisi oldukça yoğundur. Bazı siyahlar ve bazı toprak
renklerinin beyaz ile karışımı nitelikli sonuçlar vermez. Örneğin kırmızılar, turuncular, yeşiller kendi renk
çeşitleri içinde bir derece açılır ancak beyazla karışımı ile öz renklerini kaybederler.

Renkler, siyah ile karışımında ışık etkilerini kaybe-
derek donuklaşır. Renkler içerisinde mavi, derinleş-
me eğilimi çok yüksek bir renk olduğundan siyah ile
karışım açısından en uyumlu renktir. Genel olarak
siyah ve beyaz ile karıştırılan renkler saf hâllerinden
uzaklaşarak nötr bir renge dönüşür.

Renklerle karışarak o rengin açıklık ve koyuluk ton
değerlerinin oluşumunu sağlayan siyah ve beyaz
boyaların pigment özellikleri kısaca şöyle tarif edile-
bilir: Beyaz pigmentler; titanyum, kurşun ve çinko-
nun inorganik bileşikleri olup örtme gücü en yüksek Görsel 4.9: Beyaz pigment
olan pigmenttir (Görsel 4.9). Çinko beyazı ise çinko
sülfür, ince beyaz bir toz olup yağla karıştırılabilir.
Titanyum beyazına oranla daha az örtücüdür.

Siyah boya pigmenti ise bitki artıklarının (odun ve
mantar artıkları, şeftali çekirdeği, asma dalları vb.)
kapalı bir kapta oksijenle teması kesilerek ısıtılması
sonucu elde edilir. Boya sektöründe en yaygın ola-
rak kullanılan siyah pigment türü, karbon siyahıdır.
Karbon siyahı, gerçekte çok ince toz hâlindeki gö-
zeneksiz ve karbonlu bir maddedir (Görsel 4.10).
Karbon siyahı başka renklerin koyulaştırılmasında, Görsel 4.10: Karbon siyahı
örtücülüğü artırmada ve boyaya aşınma direnci ka-
zandırmada kullanılmaktadır.

121