Page 53 - İKİ BOYUTLU SANAT ATÖLYE 10

FORMU ALGILAMA 2. ÜNİTE

BİLGİ NOTU

Varlıklar doku özelliklerine göre doğal ve yapay olarak sınıflandırılır:

Doğal Doku: İşlevsellikle ilgilidir ve dış yapıyla iç yapısı arasında uyum vardır. Doğadan kaya, ağaç kabuğu,
yaprak, tahta, balık, portakal, kozalak, deri gibi örnekler verilebilir.

Yapay Doku: Birim eleman sistemleri ile matematiksel düzenler oluşturma söz konusudur. Tuğla, beton,
demir, kâğıt, kumaş, cam gibi örnekler verilebilir.

Doğadaki tüm dokular doğal dokulardır. Doğal dokularda kendi içlerinde yapısal ve görsel etkinlikler açısın-
dan zıtlıklar taşırlar. Örneğin Organik dokular (Hücreye dayalı dokular; kelebek kanadı ya da yaprak doku-
su gibi doğa elemanının öz yapısını yansıtır.), Kimyasal dokular (atoma dayalı dokular), Dinamik dokular
(enerjiye, harekete dayalı dokular) nitelik ve etki olarak birbirlerine zıttırlar .

• Dokusal yapılar daima yüzeyseldir.
• Yüzey ne tipten olursa olsun parça ile bütün arasında bir takım temel bağlantılar bulunabilir.
• Doku, birbirine eş ya da birbirini tamamlayan birim biçimlerin belli sistemlerle yan yana gelmesinden
oluşur.
• Doğal dokularda dokuyu oluşturan birim biçimleri, matematik bir eşlik göstermemesine karşın bütün
içinde birbirlerini tamamlayarak yapısal sistemi oluşturur.
• Belirli bir merkezden çıkarak dışardan içeriye ve içer-
den dışarıya hareket eder.
• Nesnelerin doku özelliklerinin algılanması için ışık ge-
reklidir. Uygun bir ışık girinti ve çıkıntıları, dokunun de-
rinliğini verir. Renk değişimi ise dokuya görsel karakter
kazandırır.

Nesnelerin doku özelliklerine bağlı olarak ışığı yutma ve
yansıtma miktarları çeşitlilik gösterir. Nesnelerin bu özel-
likleri iki boyutlu ifadelerde form oluşumunu etkiler. İki
boyutlu ifadelerde boyanın şeffaflığı ve yoğunluğu doku Görsel 2.17: Natürmort, 1760, Luis Mendelez,
ve form oluşumunu etkiler. Doğal dokuya sahip nesnelerin Prado Müzesi, Madrid, İspanya
doku özelliklerinin boya ile iki boyutlu ifadesinde nitelikli
form yanılsamaları elde edilir. Nesnelerin doku özellikle-
rinin form oluşumlarına etkisi, iki boyutlu uygulamalara
paralel olarak sanat eserlerinin incelenmesi ile de kavran-
malıdır.

Luis Mendelez’in 1760 yılında yaptığı “Natürmort” isimli
eserinde (Görsel2.17) ve eserin komisyon tarafından dü-
zenlemiş hâlinde (Görsel 2.17a) nesnelerin doku özellikle-
rinin boya ile nasıl ifade edildiği görülmektedir.
Görsel 2.17a: Görselin siyah-beyaz düzenlenmiş hâli
(Natürmort, 1760, Luis Mendelez, Prado Müzesi,
Madrid, İspanya)

51