Page 89 - İKİ BOYUTLU SANAT ATÖLYE 11

KOMPOZİSYON

BİLGİ NOTU

Kompozisyon farklı ögelerin, estetik bir bütünlük oluşturacak şekilde ilişkilendirerek düzenlemesidir.
Bu anlamda sanat eserindeki kompozisyon kurgusunu biçimsel olarak anlamak ve tanımlamak için iki
temel unsurun bilinmesi gerekir. Bunlardan ilki kompozisyonun ögeleri diğeri kompozisyonun ilkeleridir.
Kompozisyon ögeleri renk, ton, değer (valör), yoğunluk, nokta, çizgi, leke, doku, biçim, form ve mekân
olarak tanımlanırken kompozisyonun ilkeleri denge, vurgu, çeşitlilik, hareket, hiyerarşi, ritim, zıtlık, birlik,
aralık ve mesafe olarak tanımlanır.

Kompozisyon ilkelerinden biri olan aralık-mesafe ögelerin veya nesnelerin miktar ve ölçü bakımından
kompozisyondaki organizasyonunu tanımlar. Bir sanat eserindeki parçaların arasında ve içinde belirlenen
aralıkların derinlik yanılsaması yaratacak şekilde yüzey üzerindeki organizasyonudur. Aralık-mesafe, doluluk-
boşlukla yakından ilişkilidir. Bir resimdeki boş alanlar, ögeler arasında denge ve nefes alanı yaratır. Ögelerin
birbirine çok yakın olması görsel bir karmaşaya neden olabilir. Dolayısıyla, ögeler arasında uygun boşluklar
bırakmak önemlidir. Boş alanlar, ögelerin vurgulanması için de kullanılabilir. Negatif alanlar, pozitif ögelerin
çevresindeki boş alanlardır (Görsel 4.25). Ögelerin şekilleri ve konumlarına bağlı olarak oluşurlar. Negatif
alanlar, kompozisyona derinlik ve denge hissi katar. Ögeler arasındaki negatif alanlar dikkate alınarak
kompozisyon düzenlenmelidir. Mesafe, ögelerin birbirine olan uzaklığını ifade eder. Ögeler arasındaki
mesafe, kompozisyondaki denge, odaklanma ve ritim açısından önemlidir. Ögelerin birbirine çok yakın
veya çok uzak olması, görsel etkiyi etkileyebilir. Mesafeler, izleyicinin gözünü yönlendirir ve kompozisyonda
hiyerarşi oluşturur. Aralık-mesafe ilişkisi, ritmin oluşturulması ve tekrarlayan desenlerin belirlenmesinde
de kullanılır. Ögeler arasındaki boşluklar ve mesafeler, ritmi belirleyen tekrar eden desenler oluşturmak
için kullanılabilir. Bu, kompozisyonun hareket ve akıcılık hissi uyandırmasını sağlar.

Görsel 4.25: Ayrıntı [Dört Meyve, Cam ve Çanak Çömlek ile Natürmort, 1827-1887,
François Bonvin (Fransua Bonvan), Rijksmuseum, Amsterdam]

87