Page 89 - TÜRK HALK MÜZİĞİ TEORİ VE UYGULAMASI | 11
P. 89
Türk Halk Müziğinde Perde Sistemi
Türk halk müziğinde bir sekizli aralık (oktav) 17 perdeye bölünmüştür. Bu 17 perde, tam ikili
aralıklar arasında bulunan diyez ve bemollere birer çeyrek perde eklenmesiyle oluşur.
1940’lı yıllardan itibaren halk ezgilerinin derlenmesi ve bu alanda yapılan çalışmalar, derlenen
eserlerin Türk halk müziği perde yapısına özgü bir sistemle notaya alınması ihtiyacını da
beraberinde getirmiştir. Bu sistem oluşturulurken uluslararası müzik yazımında kullanılan
“notasyon” sistemi temel alınmış, Türk müziği nota yazım sisteminden de yararlanılmıştır.
Genellikle “sol anahtarı” üzerinde yazılan Türk halk müziği eserleri, 17 perdeli Türk halk
müziği perde sistemine göre notaya alınmıştır.
Türk halk müziği perde sistemine uygun bir notalama sistemi geliştirilirken bu alanda önemli
katkıları olan Muzaffer Sarısözen, bir yandan türküleri derlerken bir yandan da bu türküleri
notaya almış ve Türk halk müziğine kazandırmıştır.
Uluslararası nota yazımında kullanılan “diyez ve bemol” işaretleri değerleriyle birlikte aynen
kullanılırken ilk olarak Muzaffer Sarısözen, Türk halk müziği perde sistemindeki komalardan
oluşan perde aralıklarını diyez ve bemollerin işaretlerinin üzerine “1, 2, 3” gibi rakamlar
yerleştirerek belirtmiştir. Diyez ve bemollerin işaretlerinin üzerine yerleştirilen rakamlar, o
perde aralığının kaç koma olduğunu ifade etmektedir.
Halk ezgileri icra edilirken en çok “bağlama” kullanılmıştır. Türk halk müziği perde sistemi
geliştirilirken halk ezgilerinde görülen ses aralıkları ve makamsal diziler “bağlama” üzerindeki
perde bölümlerine göre şekillenmiştir. Bu nedenle diyez ve bemol işaretlerinin üzerine
yerleştirilen rakamlar, perde numaraları olarak anlaşılmalıdır.
Türk halk müziği perde sistemindeki 17’li perde sistemi ve 8’li “la” oktavındaki notalar
Score
aşağıda gösterilmiştir.
2 3 2 3 2
2-3 3 2 3
La S S S Do Do Do Re M M M Fa Fa Fa Sol La La 2 La
88
