Page 108 - TÜRK MÜZİĞİ TARİHİ

2. ÜNİTE

Salih Murat Uzdilek (1891-1967)

1891 yılında İstanbul’da doğmuştur (Görsel 2.70). Öğrenim ha-
yatını Deniz Harp Okulu ve Yüksek Telgraf Okulunda tamamlamış-
tır. Teğmen olarak 1912 yılında İngiltere’ye gönderilmiş, Londra’da
eğitim alarak mühendis olmuştur. Fizik ve matematik öğretmenliği
yapmıştır. Asistan olarak girdiği İstanbul Teknik Üniversitesinde or-
dinaryüs profesörlüğe kadar yükselmiştir. 1967 yılında İstanbul’da
vefat etmiştir.
Türk müziği ve Batı müziğini detaylı bir şekilde inceleyen Uzdi-
lek, bu konuda yurt içi ve yurt dışında birçok kongreye katılmış ve
konferanslar vermiştir. Müziğin yüksek hedeflere ulaşabilmesi için
musiki üstatlarının bilimle ilgilenmesi gerektiğini söylemiştir. Ses
bilimiyle ilgili matematik ve fizik araştırmalarının müziğin sonsuz
malzeme genişliğini ortaya çıkardığını belirtmiş, bu alanda yapıla-
cak çalışmaların musikiye büyük katkıları olacağını ifade etmiştir.
Eserleri: İlim ve Musiki, Türk Musikisi Üzerine Etütler. Görsel 2.70: Salih Murat Uzdilek
Muallim İsmail Hakkı Bey (1866-1927)

1866 yılında İstanbul’un Balat semtine bağlı Mollaaşkî mahal-
lesinde doğmuştur (Görsel 2.71). Babası İdâre-i Mahsûsada (özel
idare) memur Hânende Râşid Efendi’dir. Müziğe olan ilgisi ve ye-
teneği ilkokulu bitirdiği yıllarda keşfedilmiştir. 13 yaşında mahalle
camisinde ezan okuduğu bir sırada saray müezzinlerinden biri, se-
sini çok beğenmiş ve Muzıka-yi Hümâyuna öğrenci olarak girme-
sine aracı olmuştur. Türk müziği derslerini Latîf Ağa’dan almış, Zâti
Bey’den (Arca) ise Batı notası öğrenmiştir. Guatelli Paşa’dan da ders-
ler alan sanatçı kısa bir zamanda hünkâr müezzini olmuş ve ser-
hanende (hanende başı) ünvanı ile saray fasıl heyetinin başına ge-
tirilmiştir. Muzıka-yi Hümâyundaki görevinde yükselmiş kendisine
kaymakam (yarbay) rütbesi verilmiştir. II. Meşrutiyet yıllarında fasıl
şefi ve tanınmış bir besteci olarak halka yönelik konserler vermiştir.
Musiki-i Osmani Mektebini (Osmanlı Müziği Okulu) kurarak burada
pek çok öğrenci yetiştirmiştir. Dârülelhanda solfej derslerine girmiş
ve fasıl heyetine öğretmenlik yapmıştır. Bu kurumun Türk musikisi Görsel 2.71: Muallim İsmail Hakkı Bey
bölümüne müdür olmuş ve icra heyetini yönetmiştir. Rauf Yekta Bey ve Ahmet Irsoy’la birlikte 1926 yılında bu
kurumda oluşturulan tasnif heyetine atanmıştır. 1927 yılında İstanbul’un Bebek semtindeki evine giderken vefat
etmiştir. Sanatçının ölümünden sonra nota defterleri, nota koleksiyonu ve evrakı TRT Müzik Dairesine geçmiştir.
Cumhuriyetin ilk yıllarında icra edilen makam sayısı sınırlı olduğundan sanatçı, başka makamları ve bu ma-
kamlara ait fasılları tanıtmaya yönelik konserler düzenlemiştir. Zamanla az kişiden oluşan “ince saz takımları” yeri-
ne otuz kırk kişiden oluşan saz ve ses topluluklarıyla konserler vermeye başlamıştır.
Çok önemli bir besteci olan İsmail Hakkı Bey her formda bine yakın eser vermiştir. Bunların içinde sayısı otuzu
bulan marş, operet ve dinî eserler de vardır. Bestelediği operetlerde alışılmışın dışına çıkarak orkestra yerine “ince
saz” takımı kullanmış, kısa sürede bu tarzın yaygınlaşmasını sağlamıştır. Çağdaşı Suphi Ezgi bile onu örnek alarak
“Lale Devri” operetini bestelemiştir. Türk müziğinin dışına çıkarak Yahudilerin vermiş olduğu İbranice güfteler
üzerine, sinagog ve havralarda okunması için dinî eserler bestelemiştir.
İsmail Hakkı Bey’in bilinen eserlerinden bazıları şunlardır:
• Kuramsal Eserleri: Solfej veya Nota Dersleri, Usûlat, Solfej, Makamat ve İlaveli Nota Dersleri, Mahzen-i Esrar-ı
Musıkî veya Teganniyat-ı Osmanî.
• Müzik Eserleri: 6 operet, 15 peşrev, 21 saz semâisi, 5 kâr, 1 kâr-ı natık, 1 methal, 10 dinî eser, 8 oyun havası, 17
zeybek, 2 longa, 30 beste, 26 ağır semâi ve aksak semâi, 3 zengin semâi, 36 yürük semâi, 320 şarkı.

106 TÜRK MÜZİĞİNDE DÖNEMLER