Page 112 - İKİ BOYUTLU SANAT ATÖLYE 10

4. ÜNİTE TON DEĞERLERİ İLE MODLE

Varlıkların tonu atmosfere bağlı olarak değişiklik gösterir. Doğada atmosferin nem oranı ve ısısı varlıkların
formlarının (renk, doku vb.) farklı netliklerde algılanmasına yol açar. Bu durum iki boyutlu ifadelerde nes-
nelerin ayrıntıda ve bütünde derinlik yanılsamasını oluşturmanın kaynağıdır. İki boyutlu ifadelerde siyah
ve beyaz ton değerlerinde derinlik, yüzey üzerinde üçüncü boyut verme aracı olarak nesnelerin bir düzlem
üzerinde değil, mekân ve atmosfer içinde bulundukları yanılsaması yaratmakta sınırsız olanaklar sunar.

İki boyutlu tonal ifadelerde siyah ve beyaz karışımından elde edilen ton değerleri, nesnelerin ışıklı ve gölge-
li alanlarında sıcak-soğuk etkisi oluşturarak form, derinlik ve atmosfer oluşumuna katkı sağlar. Açık tonlar
sıcak etkisi, koyu tonlar soğuk etkisi yaratır. Bir kompozisyonda izleyeni ilk etkileyen özellik, o kompozisyo-
nun açık-koyu değerlerinin karşıtlığıdır. Tonda siyah-beyaz,açık-koyu zıtlığı; ayrıntılarda ve bütünde güçlü
bir kontrast oluşturarak formu ön plana çıkarır.

Raphaelle Peale’ın (Rafael Piıl) “Kek ile Natürmort”
eserinin orijinal hâli (Görsel 4.2) ve eserin siyah-beya-
za dönüştürülmüş ton hâli (Görsel 4.2a) görülmektedir.
Siyah-beyaz hâlinde ayrıntılarda ve bütünde; açık-koyu,
karşıtlık ve yakınlıklarının, nesnelerin birbiri ile olan
mesafe ilişkilerinin, ışıklı ve gölgeli alanların sıcak-soğuk
ilişkilerinin, siyah-beyaz ton değerleri ile formu nasıl
oluşturduğu görülmektedir.

Görsel 4.2: Kekli Natürmort, 1822, Raphaelle Peale,
Brooklyn Müzesi, Amerika

Eserin renkli ve siyah-beyaz görüntüleri karşılaştırıldı-
ğında Görsel 4.2’de tabaktan sağ tarafa doğru uzanan
yemişlerin kırmızı rengi ile hemen arkasında yer alan
yaprakların en koyu yeşil renkli olanın, siyah-beyaza
dönüştürülmüş hâlinin (Görsel 4.2a) görselde aynı
ton değerlerinde olduğu görülmektedir. Elmanın ar-
kasındaki yaprakların örttüğü turuncu renkli portakal,
siyah-beyaza dönüştürüldüğünde portakalın görsel-
Görsel 4.2a: Görselin siyah-beyaz düzenlenmiş hâli (Kekli Na- deki tabağın üzerinde durduğu zeminin gri mavisi ile
türmort, 1822, Raphaelle Peale, Brooklyn Müzesi, Amerika) yine aynı tonda olduğu görülmektedir.

Görsel 4.2a’da büyük koyu alan ile (arka koyu tona dâhil olan koyu yapraklar ve sol taraftaki bardağa karşılık
elma, yemişler ve zeminin açık tonu) büyük açık alanın karşıtlığı, kontrast oluşturarak formu güçlendirmek-
tedir. Bu durum ayrıntılar (tabak ve tabağın zemine düşen gölgesi vb.) için de söylenebilir.

Görsel 4.2a’da ön planda bulunan nesnelerin geri plandaki nesnelere oranla net algılanması, derinlik ve
atmosfer yanılsaması yaratmaktadır. Bu durum tek bir objenin kendi içindeki ön-arka mesafeleri için de
geçerlidir.

Görsel 4.2a’da ayrıntılarda ve bütünde ton değeri açık alanlar, koyu alanlara oranla daha sıcak etki yarat-
maktadır. Bu durum formun ifadesine katkı sağlamaktadır.

110