Page 37 - İKİ BOYUTLU SANAT ATÖLYE 10

FORMU ALGILAMA 2. ÜNİTE

BİLGİ NOTU

Nesnelerin biçim ve formları ışık sayesinde görülür. Form biçimle yakından ilişkilidir. Biçimin iki boyutlu
karakterine karşın form, derinliği de ifade eder ve üç boyutlu bir yapı olarak tanımlanabilir. Biçimlerin
açık-koyu ton değerlerinde boyanmasıyla oluşan derinlik yanılsaması formu oluşturur. Örneğin kare bir bi-
çimin ton değeri açıktan koyuya kademeli olarak değiştirildiğinde üç boyutlu hacmi olan bir küp formu elde
edilir. Bu teknik ışığın bir nesnenin yüzeyindeki etkisini taklit etmek için kullanılır ve nesnenin oluşturduğu
gölgeli alan ile birleştiği zaman istenilen üç boyutlu etki yaratılabilir. Eklenen bu derinlik boyutu sayesinde
form hacimli ve üç boyutlu olarak algılanır.

Işık etkisindeki üç boyutlu nesnelerin formları iki boyutlu yüzeyde açık, orta, koyu ton değerleri ile boyan-
dığında üç boyutluymuş gibi görünür. Işığın etkisi ile gerçek nesne üzerinde oluşan geçişlerin boyadaki ton
karşılıkları iki boyutlu yüzeyde organize edilerek formun üç boyut ifadesi sağlanır. Işığın yönü ve miktarı
nesneleri görünür kılmanın ötesinde mekân ve derinlik etkisi oluşturarak nesnenin form algısını güçlendi-
rir. Ayrıca nesnelerin fiziksel özellikleri, ışığı tutma ve yansıtma oranları da form algısını etkiler. Işık etkisi
ile gerçek nesne ve diğer yüzeylerde oluşan değerlerin siyah ve beyaz karışımıyla elde edilen boya tonları
karşılığı şu şekilde sıralanabilir: Tonal ton alanı, lokal ton alanı, gölgeli ton alanı ve atmosferik ton alanı
(yansıyan ton).

Tonal Ton Alanı: Nesnenin ışıkla ilk
buluştuğu alanda meydana gelir. Işığın
yönü, miktarına ve nesnenin tonuna göre
değişen 1. ton alanıdır.

Lokal Ton Alanı: 2. ton alanı, nesnenin öz
tonudur. Işık-gölge ya da yansıyan tonların
etkisiyle değişmeyen alanda gözlenir.

Gölgeli Ton Alanı: Işığın etkisinin en az
olduğu 3. ton alanıdır. Gölgeli alanda
yüzeyi tanımlamak zorlaşır, ton soluklaşır Görsel 2.2: Limonlu Natürmort, 1640, Fransicco de Zurbaran,
ve soğuklaşır. San Fernando Kraliyet Güzel Sanatlar Akademisi, İspanya

Atmosferik Ton Alanı (Yansıyan Ton
Alanı): Nesnenin çevresi ile etkileşimi
sonucunda oluşan 4. ton alanıdır.

Francisco de Zurbaran’a (Françesko de
Zurbaran) ait “Limonlu Natürmort” isimli
eseri (Görsel 2.2) ve eserin siyah-beyaza
dönüştürülmüş hâli (Görsel 2.2a) ışık
form ilişkisi açısından incelenebilir.

Işığın Yönü Gölgeli Ton Alanı
Tonal Ton Alanı Atmosferik Ton Görsel 2.2a: Görselin siyah-beyaz düzenlenmiş hâli (Limonlu Natürmort,
1640, Fransicco de Zurbaran, San Fernando Kraliyet Güzel Sanatlar
Lokal Ton Alanı Alanı Akademisi, İspanya)

35