Page 139 - HALK DANSLARI VE MÜZİKLERİI |

4.2.3. Bar Oyunlarına Eşlik Eden Çalgılar

Kaval
Kaval Anadolu’nun Erzurum yöresinde kullanılan Türk nefesli
çalgılardan biridir ve çok eski bir tarihe sahiptir. Türk halk müzi-
ğinde "çoban sazı" olarak da bilinen kaval en ilkel nefesli sazlardan
biridir. Diğer milletlerin halk müziğinde kavala benzer çalgılar gö-
rülmektedir. Kaval kelimesinin dilimizdeki "kavlamak" mastarından
türetildiği düşünülmektedir. Kavlamak kelimesi kabarıp dökülmek,
soyulmak, söz getirip götürmek, tüyü dökülmek, derisi ve kabuğu
soyulmak gibi farklı anlamlara gelebilmektedir.

Kaval Türk halk müziğinin geleneksel üflemeli çalgılarından bi-
ridir ve özellikle Anadolu'da yaygın olarak kullanılır. Kavalın "dilli
kaval" ve "dilsiz kaval" olmak üzere iki çeşidi vardır (Görsel 4.17).
Kaval yaklaşık 2,5 oktav ses genişliğine sahiptir ve orkestrada solo
veya eşlik olarak kullanılabilir. Özellikle ezginin ön plana çıkarılması
gereken durumlarda etkin bir şekilde kullanılır. Farklı ebatlarda ve
akortlarda çeşitleri bulunur. Üst tarafta yedi deliği, alt tarafta ise bir
adet perde deliği bulunur. Kaval yapımında genellikle sert ağaçlar,
Görsel 4.17 kamış ve pirinç gibi alaşımlı maddeler kullanılır. Kaval Türk müzi-
Kaval ğinde önemli bir yere sahip olan ve Anadolu'nun geleneksel çalgıları
arasında öne çıkan bir enstrümandır.

Mey
Mey Türk nefesli çalgılar ailesinin çift kamışlı bir üyesidir ve
Erzurum nefesli halk çalgıları arasında özel bir yere sahiptir (Görsel
4.18). Günümüzde klarnetle icra edilen Erzurum kadın barları eski
zamanlarda mey ile icra edilmekteydi. Ayrıca "oturak havası" denilen
oturak âlemlerinin müziklerinde mey önemli bir rol oynar.
Mey sert ağaçlar arasından erik, gürgen ve ceviz gibi malzemeler
kullanılarak yapılan bir çift kamışlı halk çalgısıdır. Mey gövde, kamış
ve kamışın üzerine takılan kıskaç adı verilen üç parçanın birleşme-
siyle oluşur. Mey tam dokuzlu bir ses genişliğine sahiptir ve yarım
perde yapısına sahip değildir. Yarım perde ve komalı sesler, çalgıyı
çalan kişinin kamış üzerindeki dudak baskısı ve üfleme tekniğiyle
elde edilir.
Mey Asya'da köklü geçmişi olan bir çalgıdır. Türkiye dışında
Azerbaycan, Gürcistan, Dağıstan, Ermenistan, İran, Çin, Japonya ve
Kore gibi ülkelerde farklı isimlerle kullanılan benzer çalgılar bulun-
Görsel 4.18 maktadır. Mey Türk müziğinde önemli bir yere sahiptir. Özellikle
Mey Erzurum'da geleneksel müzikal etkinliklerde ve halk eğlencelerinde
sıkça kullanılan bir enstrümandır.

138