Page 99 - TÜRK MÜZİĞİ TARİHİ

2. ÜNİTE

• 6 Mayıs 1927 yılında ilk radyo yayını başlamıştır. 1936 yılı-
na kadar radyodan yapılan yayınların büyük çoğunluğunu
müzik yayınları oluşturmuştur. Bu yayınlarla ilgili türküleri
Tamburacı Osman Pehlivan seslendirmiştir (Görsel 2.63).
Türk Halk Bilgisi Derneği tarafından “Halk Bilgisi Haberleri”
adlı dergi yayımlanmıştır.
• 1930’lu yıllar Türk müziği yenileşme hareketinin fikri boyut-
tan çıkıp uygulanmaya çalışıldığı yıllar olmuştur. Bu yenileş-
me hareketine “Türk Musiki İnkılabı” adı verilmiştir.
1930-1950 yılları arasında “Türk Musiki Inkılabı” çerçeve-
sinde yapılan çalışmaları şu şekilde özetlenebilir:
• 1930 yılında İstanbul Belediye Konservatuvarı, İstanbul Üni-
versitesine devredilmiştir. Ali Rıfat Çağatay’a ait olan İstiklâl
Marşı’nın bestesi, Osman Zeki Üngör’ün bestesiyle değişti-
rilmiştir.
• 1931 yılında Opera Cemiyeti kurulmuştur. Halk Şairlerini
Koruma Derneği tarafından Sivas’ta 1. Halk Şairleri Bayramı
düzenlenmiştir. Bu bayramda Türk halk müziği için önemli
bir kişi olan Muzaffer Sarısözen keşfedilmiştir. Balkan Oyun-
ları Festivali düzenlenmiştir. Görsel 2.63: Tamburacı Osman Pehlivan
• 1932 yılında müzik reformlarının halk tarafından daha iyi anlaşılabilmesi için kentlerde “Halk evi”, kasaba ve
köylerde “Halk odası” adı altında kurumlar açılmıştır. Avusturyalı müzik Profesörü Joseph Marx (Cosep Marks)
İstanbul Konservatuvarını denetlemek için Türkiye’ye gelmiştir. Bir rapor hazırlayıp hükûmete sunmuştur.
• 1933 yılında Atatürk, Cumhuriyet’in 10. yılı dolayısıyla yaptığı konuşmada güzel sanatlar konusunun önemini
bir kez daha vurgulamıştır (29 Ekim 1933). Tüm yurtta kültür seferberliği ilan edilmiştir.
• 1934 yılında Ankara’da Ahmet Adnan Saygun’un bestelediği Cumhuriyet Döneminin ilk Türk operası “Öz-
soy”un temsili yapılmıştır. Ahmet Adnan Saygun tarafından bestelenen “Taş Bebek” ve Necil Kazım Akses ta-
rafından bestelenen “Bay Önder” operalarının da temsili bu yıl içinde yapılmıştır. Bu iki operadan sonra Ulvi
Cemal Erkin “Ülkü Yolu” operasını bestelemiştir. 1934 yılında Atatürk, TBMM’nin açılış konuşmasında Türk mü-
ziğiyle ilgili düşüncelerini ifade etmiştir (1 Kasım 1934).
1 Kasım 1934 tarihinde Atatürk’ün konuşması:
TBMM’nin açılış konuşmasında Atatürk’ün söyledikleri musiki devrimi konusunda yeni bir dönemin başlan-
gıcını oluşturmuştur. Atatürk bu konuşmasında “Güzel sanatların hepsinde, ulus gençliğin ne türlü ilerletilmesini
istediğinizi bilirim. Bu, yapılmaktadır. Ancak bunda en çabuk, en önde götürülmesi gerekli olan Türk musikisidir.
Bir ulusun yeni değişikliğine ölçü, musikide değişikliği alabilmesi ve kavrayabilmesidir. Bugün dinletmeye çalışı-
lan musiki, yüz ağartacak değerde olmaktan uzaktır. Bunu açıkça bilmeliyiz. Ulusal, ince duyguları ve düşünceleri
anlatan yüksek deyişleri, söyleyişleri toplamak, onları bir gün önce, genel son musiki kurallarına göre işlemek
gerektir. Ancak bu düzeyde, Türk ulusal musikisi yükselebilir, evrensel musikide yerini alabilir.” demiştir.

BİLGİ NOTU
• 1934 yılında bestelenen Özsoy Operası’nın sözleri

Size şölen hazırdır. Kurbanlar sizi bekler.
Bu saadetli günde nur getirdiniz beyler.
Hep kollar göğe kalksın yere kapansın dizler.
Benimle bir oldunuz dua ettiniz sizler.

(http://www.atam.gov.tr/dergi/sayi-52/ataturkun-ana-fikrini-verdigi-ilk-opera-ozsoy-destani,
13.02.2019, 13.02)

TÜRK MÜZİĞİNDE DÖNEMLER 97