Page 118 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

8. ÜNİTE

Tüm bu müzikal tasarım olanakları sayesinde armoni, ezgi, riti m, biçim gibi unsurlarda da yeni uygulamalar ortaya konul-
maya başlanmıştı r (Tablo 8.1).

Tablo 8.1: 20. Yüzyıl Müz�ğ�nde Yen� Uygulamalar
• Aksak riti mler kullanılmıştı r.
• Caz müziğin de etkisiyle vurgu yerleri değişmiş, senkop kullanımı artmıştı r.
Ritmik • Birden fazla riti m üst üste (poliriti m) kullanılmıştı r.
Farklılıklar • İkiye karşı üç, üçe karşı dört gibi çapraz tartı mlar büyük bir yoğunluk ve karmaşıklık içinde kullanılmıştı r.
• Ölçü çizgileri kaldırılarak ritmik yapı özgürleşti rilmişti r.
• Vurmalı çalgıların kullanımında yeni yaklaşımlar ortaya çıkmıştı r.

• Önce ton hissiyatı esnemiş, sonra atonalite belirginleşmişti r.
• Yeni tonlar oluşturulmuş ve çok tonluluk gelişti rilmişti r.
Ezgisel • Kilise makamlarına ve Doğu makamlarına yer verilmişti r.
Farklılıklar • Pentatonik diziler kullanılmaya başlanmıştı r.
• Kromati k dizilerin kullanımı artmıştı r.
• Ezgisel yapı zamanla önemini kaybetmişti r.

• Klasik armoninin beşli ve yedili akorları işlevini yiti rmişti r.
Armonik • Akorların üst üste konulmasıyla on birli ve on üçlü gibi yeni akorlar elde edilmişti r.
Farklılıklar • Çeken, eksen gibi kavramlar kullanılmayarak armonik bağlantı lar özgürleşti rilmişti r.
• Uyumsuz akorların ve seslerin uyumlu olanlara bağlanmasına gerek görülmemişti r.

• Temasız müzik denemelerine başlanmıştı r.
Biçimsel
Farklılıklar • Lied, sonat, rondo gibi temel formların çatı sı değişti rilmişti r.
• Eser parti lerine birbirinden bağımsız hareket etme özgürlüğü tanınmıştı r.

SIRA SENDE

Verilen eserleri dinleyiniz. Dinlediğiniz eserleri 20. yüzyıl özellikleri açısından değerlendiriniz ve düşüncelerinizi
sınıf ortamında paylaşınız.

Besteci Eser Adı

Anton Webern Piyano Varyasyonları Op.27
Claude Debussy Clair de Lune (Kıleir dı Lun)
Paul Hindemith Senfonik Metamorfoz

8.1.3. 20. Yüzyıl Atonal Müzik Sistemi

Atonal müzik, geleneksel müzikteki tonalite merkezli yaklaşımlardan ayrılan bir müzik sistemidir. Atonal müzik sistemi
geleneksel müzikteki anahtarlar, tonalite ve akor ilerlemeleri gibi unsurların dışına çıkarak müzikal ifadenin sınırlarını geniş-
letmişti r. Bu nedenle özgürlük, duygusal ifade ve deneysellik arayışında olan bazı besteciler tarafı ndan sıklıkla tercih edilmişti r.
Atonal müzikle ilgili ilk çalışmalar Arnold Schönberg (Arnıld Şönböırg), Alban Berg (Albın Böırg) ve Anton Webern
(Entan Veböırn) gibi besteciler tarafı ndan yapılmıştı r. Bu besteciler, tüm notaları eşit şekilde değerlendirerek müzi-
kal ifadeleri tonal merkezlerden bağımsız olarak ortaya koymuştur. Arnold Schönberg’in atonal müzikle ilgili çalış-
maları bu müzik biçiminin şekillenmesinde öncü olmuştur. İlk zamanlarda hiçbir kurala bağlı kalmaksızın atonal dene-
meler yapan Schönberg, daha sonra atonal müziği belirli kurallarla sınırlandırarak “on iki ton sistemi”ni gelişti rmişti r.

On iki ton sisteminde besteci, kullanacağı 12 farklı nota ile bir dizi oluşturmuştur. Bu dizi, besteci için bir kı-
lavuz görevi görmüştür. Eser, oluşturulan dizinin herhangi bir sesi ile başlayıp herhangi bir sesi ile bitmişti r. Fa-
kat dizide kullanılan bir notayı tekrar kullanabilmek için tüm seslerin belirlenmiş bir sıra ile kullanılması gerekmişti r.

116 TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ