Page 79 - İKİ BOYUTLU SANAT ATÖLYE 10

KOMPOZİSYON 3. ÜNİTE

Kullanılan üçgenin türü kompozisyonun verdiği izlenim açısından
da önemlidir. Dik açılı veya eşkenar gibi düzenli üçgenlerden oluşan
kompozisyonlar daha istikrarlı ve durağan kompozisyonlardır (Görsel
3.25). Sanat tarihindeki örnekler üzerinden eşkenar olmayan, eğik açılı,
dar açılı ya da geniş açılı üçgenlerin kompozisyon şemasında rol aldığını
görebiliriz. Bu kompozisyonlar durağanlığını büyük ölçücüde kaybeder;
bedenler daha canlı, dışavurumcu görünür. Kompozisyon ise kararsız
görünmeye başlar.
Görsel 3.25: Çayır Madonna'sı, 1500-
1505, Giovanni Bellini, Ulusal Galeri,
Piramidal Kompozisyon Şeması İngiltere

Yüksek Rönesans’ta yaygın olarak kullanılan bu şema Yüksek Rönesans resmine
karakterini verir ve onu erken Rönesans’tan ayırır. Piramidal bir kompozisyon
oluşturmak için sanatçı, nesneleri ve figürleri resim düzlemindeki hayalî bir pi-
ramidin ana hatlarına yerleştirir. Bu kompozisyon düzeni simetri ve denge ile
karakterize edilir. Fiziksel kararlılığın işareti estetik ilkelerin hakimiyeti ve zirve-
sidir. Piramidal; dengeyi, uyumu ve aklı simgeler ve birliği vurgular. Genellikle
resmin en yüksek noktasını merkezi odak hâline getirir (Görsel 3.26).
Görsel 3.26: Bakire ve Aziz
John Gül Bahçesinde,1515,
Giacomo, Giulio, ve Francia Daire Kompozisyon Şeması
Francesco, Victoria Ulusal
Galerisi, Avustralya Daire; bütünlüğü, sürekliliği, döngüselliği, başlangıçtaki kusursuzluğu ve son-
suzluğu ifade eden evrensel bir semboldür. Daire başlangıç ve sonun yokluğu
olduğu gibi zamanın da yokluğuna işarettir. Dairesel ve küresel biçimi içinde
zaman ve boşluğun buluşmasıdır. Dairenin dönüş hareketi, sonsuz hareketliliği
ve sonu ifade eder. Ayrıca Tanrı’nın ve güneşin sembolüdür. Pek çok önemli
şahsı içine alan karmaşık sahneler için oldukça uygun bir şemadır (Görsel 3.27).
Daire sayesinde bu önemli şahıslar kolayca tek bir varlık, bir bütün hâlinde yer-
leştirilebilir. Daireyi şemasını kompozisyonda kullanmak, dairesel şeklin akıcı
hareketine eşlik eden bir denge duygusu verir ve izleyicinin gözü ile sanat eseri
Görsel 3.27: Ecce Homo, arasında doğal bir odak yaratır. Bu şema resimdeki ana ögelerin dış hatlarının
1550, Titian, Louvre müzesi,
Paris dairesel bir formasyona yerleştirmesi ile oluşturulur. Bu yüzey üzerinde izleyici-
lerin dikkatinin tam olarak olmasını istenilen yere odaklanmasını sağlar.

Işın Kompozisyon Şeması

Işınlar güneşin, ilahi mükemmeliyet ve kutsallığın sembolüdür. Mükemmellik özelliğini taşıyan ışın şeması
genellikle neşeli ve hareketli sahneler (Görsel 3.28), gürültülü durumlar, kilise ayini gibi çeşitli toplu sahne-
leri, şölenler, düğünler, temsili portreler, perspektife dik-
kat edilerek çizilmiş ihtişamlı kır ve şehir manzaraları için
kullanılır. Nadir durumlarda mistik bir hava verme amacı
ile negatif anlamlarda da kullanılır. Dağılmayı, ayrılığı, bo-
zulmayı, mahşer gününü ve azizlere yapılan işkenceyi tem-
sil eder. Işın şeması, yüzeyde gözün tek bir noktaya kaçan
çizgiler ile kendini gösterir. Bu merkezi perspektifteki kaçış
noktasıdır. Yüzeydeki tüm ögelerin hareketi bu noktaya
yönlendirilir ve odak hâline getirilir. Görsel 3.28: Anahtarların Teslimi, 1482, Pietro Perugi-
no (Pietro Perucino), Vatikan Müzesi, Vatikan

77