Page 12 - TÜRK MÜZİĞİ TARİHİ

KİTABIN TANITIMI

Ünitede yer alan tüm
e-içerikleri gösterir.
Ünite numarasını
gösterir.

Ünite adını gösterir.

Ünitede adı geçen Ünitede yer alan
terimleri gösterir. konuları gösterir.

Telefon ya da bilgisayar
yardımı ile taratarak resim,
Ünitede neler video, animasyon, soru ve
öğrenileceğini gösterir. çözümleri vb. ilave kaynaklara
ulaşabileceğiniz karekod.

Öğrencinin konuyla
ilgili ön bilgilerinin ve
düşüncelerinin harekete Konuyla ilgili tamamlayıcı
Ünite başlığını gösterir. geçirildiği hazırlık bilgilerin yer aldığı bölümü
çalışmasını gösterir. gösterir.

3. ÜNİTE 1. ÜNİTE
Şarkı: Sözel bir alt türdür. Ezgi yapıları kolayca algı-
3. ÜNİTE: TÜRK MÜZİĞİ EĞİTİM KURUMLARI lanabilir şekildedir. Büyük formlardan farkı (kâr, karçe,
beste, ağır semâi, yürük semâi) terennümsüz oluşudur.
3.1 Resmî Olmayan Eğitim Kurumları ve Geleneksel Sohbet Toplantıları
Şarkı türü, ritimsel ve ezgiseldir. Şarkının üretiliş amacı
bakımından çocuk ve gençlik şarkısı, fasıl şarkısı, eğ-
HAZIRLIK ÇALIŞMASI lence şarkısı vb. çeşitleri vardır.
1. Kültür Bakanlığı genel ağ sitesinden resmî olmayan eğitim kurumlarını inceleyiniz. Fasıl: Ağırdan hızlıya doğru gidecek şekilde peşrev,
2. Çevrenizde bildiğiniz Türk müziği eğitimi veren kurumların isimlerini sınıfınızdaki arkadaşlarınızla kâr, beste, ağır semâi, yürük semâi, şarkı, saz semâisi ve
paylaşınız. longa sirto türlerinin ara nağme kullanılarak birbirine
3. Darülelhan ses kayıtlarını genel ağ ortamından dinleyiniz. bağlanması yoluyla bestelenen çalgısal ve sözel bir alt
türdür.
Eğitim, hayat boyu devam eden bir süreçtir. Türklerin kültür ve eğitim alanlarından biri olan müzik; dinî ayin, Takım: Ağırdan hızlıya doğru gidecek şekilde
savaş, barış, cenaze, düğün gibi çeşitli etkinlik ve kutlamalarda tarihin en eski dönemlerinden beri var olmuştur. peşrev, beste, ağır semâi, yürük semâi ve saz semâisi
Osmanlı Devleti’nde müzik eğitimi birçok kurum tarafından verilmiştir. Enderun-i Hümayun, Mehterhane-i Hü- türlerinin ara nağme kullanmadan sıralanmasıyla bes-
mayun ve Mızıka-i Hümayun saray içindeki başlıca müzik eğitim kurumlarıdır. Bunların dışında Mevlevihaneler, telenen çalgısal ve sözel bir alt türdür. Besteciler usta-
özel meşkhaneler, esnaf loncaları, cemiyetler, dernekler ve Tanzimat sonrası açılan müzik okulları saray dışın- lıklarını ‘’takım’’ besteleyerek gösterir.
da yürütülen başlıca müzik eğitim kurumları arasındadır. Türk müziğini oluşturan makam, usul, repertuvar vb. Gazel: Divan edebiyatında gazel olarak
bilgileri üstattan dinleyerek öğrenme, tekrarlama, ezberleme esasına dayanan, böylelikle söz ve saz eserlerinin adlandırılan şiir türünün, doğaçlama ve usulsüz olarak
yüzyıllar boyu nesilden nesile aktarımını sağlayan bir yöntem olan meşk sistemi, 19. yüzyılın ilk çeyreğine kadar icra edilmesiyle oluşan bir alt türdür (Görsel 1.57).
sürdürülmüştür. Daha sonra kurulan konservatuvarlarda da bu yöntem uygulanmıştır. “Bir ses sanatkârının, belli bir güfte üzerine yaptığı
3.1.1. Resmî Olmayan Eğitim Kurumlarının Müzik Eğitimine Katkıları beste. Tınısı güzel olmakla birlikte genişliği de uygun
Mevlevilik olacak bir sese ek olarak, yüksek makam ve edebiyat Görsel 1.57: “Meni Candan Usandrd”, Fuzûlî
bilgisi, ayrıca bestecilik kabiliyeti de gerektiren bir türdür.”
Mevlevilik, tamamen sevgi ve musamaha üzerine kurulmuş bir müessesedir. Mevlana, bütün yaratılanları ya- (Tanrıkorur, 2003, s.49).
radandan ötürü sevmeyi, sevgiden söz etmeyi öğretmiştir.
Kendi varlığından vazgeçip Allah’ta fâni olmak yani Allah’a gönül bağlamak, Allah’a giden en kısa yoldur. Gön-
lünü Hakk’a vermiş bir insanın artık kendi benliği kalmamıştır. Onun her zerresinde var olan Allah’tır. O kişi Allah BİLGİ NOTU
ahlakına büründüğünden nefsine uyup başkasına zarar verecek kötü işlerde bulunmaz. Hz. Muhammed ve Mev-
lâna işte bu vasıfl arıyla insanlığa örnek olmuşlardır. • Asıl güftenin dışında eseri süslemek amacıyla besteci tarafından eklenen belli bir sözlük anlamı olmayan
Mevlevilik, insan düşüncesine yepyeni bir mesaj vererek İslâm düşünürlerinin fikirlerini, sistemlerini, inanç usulle ilgili hece veya söz gruplarına terennüm denir.
akidelerini ruh, akıl ve sevgi üçgeni içinde sunar. Mevlevilik, insanlığa ahlak, din, ilim ve akıl yolunda heyecan • Terennüm, büyük formları küçük formlardan ayırır. İkai terennüm (yel lel li, ten nen ni, tene na, tadir
katarak yeni ufuklar açar. ney) büyük sanatlı alt türlerde (kâr, kâr-ı natık vb.) ve lafzi terennüm (hey cânım, hey mîrîm, a cânım, a
Mevlana, bir derviş ve mürşit olarak gönülleri coşturmuş, insan aklını nur ile yıkamış, akıl ve gönülleri kirden sultânım, mihribânım, kurbanın olam) küçük sanatlı alt türlerde (şarkı, türkü vb.) kullanılır.
ve ikilikten kurtarmış, temizlemiştir.
Mevlana, hiçbir şeyi inkâr etmemiş,
her şeyi birleştirmiş, bütünleştirmiş ve
sevdirmiştir. O insanı insandan ayırma- 5. ETKİNLİK
mıştır. Yaratılan her şeyin Allah’ın birer Türk sanat müziğine ait eserlerin hangi alt türlere ait olduğunu boş kutucukların içine yazınız.
yansıması olduğuna inanmıştır.
“İnsan yaratılmışların en şerefl isidir.”
anlayışıyla her dilden, dinden, renkten
insanı kucaklayan Mevlana; sevginin, ba- Ne Bülbülsün Ne Giriftarî Rast Ağır Semaî
rışın, kardeşliğin ve müsamahanın sem- Tûtî-ı Mûcize Gûyem
bolü olmuştur (Görsel 3.1).
Türk düşünce ve sanat dünyasına Nihansın Dideden
önemli katkılar sağlayan Mevlevilik ve Görsel 3.1: Mevlevi ayini
Mevlevihaneler, Osmanlı müzik hayatının Derdime Vâkıf Değil Canân
en önemli kaynaklarından birini teşkil etmiştir. Kuruluşundan itibaren ayinlerinde musikiye önemli bir yer veren
Mevleviler, dinî musikinin önemli formlarından olan ”Mevlevi ayini”nin oluşmasına zemin hazırlamıştır. Câm-ı Lâlin Sun Peyâpey Hâtır-ı Mestaneyap
Mevlevi ayinlerinin pek çoğunda yer alan müzikal unsurlar tarikat içinde musikişinaslardan oluşan bir züm-
renin oluşmasını sağlamıştır. Bu zümreye yetişmiş insan temin etmek amacıyla Mevlevihanelerde, Mevleviliğin
TÜRK MÜZİĞİ EĞİTİM KURUMLARI 119 34 TÜRK MÜZİK TARİHİNE GİRİŞ
Konu başlığını gösterir. Sayfa numarasını ve
ünite adını gösterir.
10