Page 55 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

3. ÜNİTE

3.4. Operanın Doğuşu ve Vokal Müzik

3.4.1. Opera Sanatı nın Doğuşunda Etkili Olan Gelişmeler

Opera, İtalyanca bir kelimedir ve Orta Çağ öncesinde “müzikli oyun” anlamına gelen “opera in musica” şeklinde
kullanılmıştı r. Köklü bir geçmişe sahip olan opera, ti yatro ve müziğin birleşimiyle meydana gelmişti r. Ancak bu iki sanat
dalının üst üste konularak birbirine yapıştı rılması sureti yle değil, kaynaştı rılması yoluyla inşa edilmişti r. Bir diğer ifadeyle
ti yatro sanatı ndaki söz, operada müziğin akışını engellememiş; aynı şekilde müzik de sözü anlaşılmaz hâle geti rmemişti r.
Bu iki sanat dalı, birbirinin anlamını güçlendirmişti r.
Müzik sanatı , anti k çağlar iti barıyla dinî törenlerin vazgeçilmez bir parçası olmuştur. Orta Çağ kiliselerinde müzikle
dramati k ögelerin birleşti ği kısa dinsel oyunlar sergilenmişti r. Zamanla kilise dışında da kendine yer bulan ve konularını
dinî unsurlardan alan bu oyunlar, gezgin ti yatro kumpanyaları tarafı ndan çalgı müziği eşliğinde kent meydanlarında sah-
nelenmeye başlanmıştı r.
Orta Çağ’ın sonlarından iti baren “müzikli lirik dram”
olarak tanımlanan operanın kökeni pastoral dramalardır.
15 ve 16. yüzyıllarda İtalyan soylu saraylarının hem kapa-
lı hem de açık mekânlarında sergilenen ve oldukça rağ-
bet gören pastoral dramalar, halk için bir eğlence kaynağı
olmuştur. Yunan mitolojilerine ve masallarına dayanan
bu pastoral dramalar; danslar, şarkılar, kostümler, göste-
rişli dekorlar ve enstrümantal parçalarla birlikte sahne-
lenmişti r. Kısa süre sonra bu eserlerin hikâyeleri, şiirleri,
şarkıları ve kostümlü sanatçıları operanın belirgin unsur-
ları hâline gelmişti r. Tiyatro ve müziğin temelleri üzerin-
de gelişimine devam eden opera, gösteri boyunca şarkı
söylenen bir sahne sanatı na dönüşmüştür (Görsel 3.19). Görsel 3.19: Rönesans Dönem�'ne a�t tems�l� opera sahnes�

Yunan tragedyaları Rönesans ti yatrosunda yeniden gündeme gelmişti r. Oyunların başlangıcında ve biti şinde korolar
şarkı söylemişlerdir. Tragedyaların perde aralarında yer alan “intermezzo” adlı gösterişli bölümler; koro, solist ve geniş
çalgı toplulukları tarafı ndan icra edilmişti r. Zamanın birçok ünlü madrigal bestecisi, başlı başına bir müzik biçimi hâline
gelen intermezzo için besteler yapmıştı r. Konusunu doğadan alan pastoral şiirler ve madrigal komedileri de operanın
gelişimini desteklemişti r.

Rönesans Dönemi’nde Kont Giovanni Bardi’nin (Covanni Bardi) Floransa’daki sarayında dönemin aydınlarının, sanat-
çılarının ve Floransa Akademisi üyelerinin yaptı ğı toplantı lar operanın biçimlenmesinde ciddi rol oynamıştı r. Camerata
(Kamerata) Hareketi adı verilen bu düşünce toplantı larında sanat sorunları üzerine tartı şılmış ve yeni fi kirler ileri sü-
rülmüştür. Kanonların anlamı zedelediği düşünülerek Eski Yunan uygarlığındaki müzikli dramları yeniden canlandırmak
üzere çalışmalara başlanmış ve reçitati f gelişti rilmişti r. Reçitati f, opera ve oratoryo gibi sahne eserlerinde bir konuyu ya
da öyküyü anlatmak üzere hazırlanan metnin konuşma benzeri bir üslupla seslendirilmesidir.

Yeni oyun türü anlamında kullanılan “müzikli dram” adlı opera türü de bu dönemde ortaya çıkmıştı r. Camerata Top-
lululuğu üyelerinden Jacopo Peri’nin (Cakabo Peri) 1597 yılında bestelediği “Euridice” (Evrüdiçe) adlı eser, müzikli dram
türündeki ilkel opera örneği olarak kabul edilmişti r.

Operanın gelişmesinde Floransa’nın sanatı ve sanatçıyı destekleyen aileleri de etkili olmuştur. Özellikle Medici ailesi
bu anlamda ön plana çıkarak güçlü sanatçıları çevresinde bulundurmuş ve korumuştur. Parlak ve zengin bir eğlence aracı
olan opera, bu sayede hem kilise hem de soylular tarafı ndan benimsenmişti r.

SIRA SENDE

Rönesans Dönemi’nde yazılan ve günümüzde de sahnelenen opera örnekleri dinleyiniz. Reçitati f olarak söylenen
kısımları ayırt etmeye çalışınız.

RÖNESANS DÖNEMİ 53