Page 90 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

6. ÜNİTE

Mazurka: Polonya kökenli bir halk dansı ve müziği biçimidir. Bu zarif dans, hafi f adımlar ve canlı riti mlerle karakteri-
zedir. Polonya’nın etkileyici kültürünün bir parçası olan mazurka; zamanla Almanya, Fransa, İngiltere, Rusya gibi birçok
ülkede popüler bir dans olmuştur.
Mazurka formunun müzikal yapısı A-B-A-C şeklindedir. Bu formdaki eserler, genellikle 3/4 veya 3/8’lik zamanda yazıl-
mış ve orta hızda çalınmıştı r. Frederic Chopin piyano için yaklaşık 60 adet mazurka bestelemişti r. Polonya geleneklerinden
esinlenen melodilere sahip bu eserler, türünün en güzel örneklerindendir.
Rapsodi: Romanti k Dönem’de gelişen rapsodi, belirli bir müzikal tema veya moti fi n çeşitli varyasyonlarına dayanan bir
müzik biçimidir. Rapsodinin birinci bölümünde genellikle tema tanıtı lmış, diğer bölümlerde temanın farklı varyasyonlarına
yer verilmişti r. Bu varyasyonlar arasında zaman zaman tempo değişiklikleri, harmonik değişimler ve enstrümantal sololar
da kullanılmıştı r. Rapsodiler, bestecinin yaratı cılığına bağlı olarak karmaşık yapılara ve farklı uzunluklara sahip olmuştur.
Romanti k Dönem’de farklı çalgılar ya da çalgı toplulukları için rapsodiler yazılmıştı r. Orkestra için yazılan rapsodilerde
birçok farklı enstrüman kullanılmış, bu sayede çok renkli ve dinamik bir müzik ortaya çıkarılmıştı r. Bu dönemde özellikle
piyano için bestelenen rapsodiler oldukça popüler olmuştur.
Rapsodi formu pek çok ünlü besteci tarafı ndan kullanılmıştı r. Özellikle Macaristan kökenli besteci Franz Liszt, rapsodi
müziğinin gelişiminde büyük bir rol oynamıştı r. Liszt’in Macar Rapsodileri, bu müzik türünün en ünlü örneklerindendir.
Rapsodiler, millî moti fl erden veya halk müziği moti fl erinden ilham alınarak yazılmış ve kültürel kimliklerden izler
taşımıştı r. Örneğin George Gershwin’in “Amerikan Rapsodisi” adlı eseri, Amerikan caz ve blues müziği moti fl erinden
etkilenerek bestelenmiş ve Amerikan müziğinin sembolik bir parçası hâline gelmişti r.
Capriccio: Müzikte çoğunlukla kısa, canlı bir parça olarak kullanılan ve özgürce yazılan bir müzik formudur. Kökeni
İtalyancaya dayanan capriccio kelimesi, “kapris” veya “istem dışı fi kir” anlamına gelmektedir. Bu nedenle capriccio mü-
zik formu da belirli bir tema veya duygu hâlini ifade etmek yerine daha özgür ve spontane bir yaklaşım sergilemişti r. Bu
form, solo çalgılar veya küçük çalgı toplulukları için bestelenmiş; Romanti k Dönem’de özellikle piyano için bestelenen
capricciolar oldukça popüler olmuştur.

Capriccio müzik formu, temel olarak bir tema veya moti fi n çeşitli varyasyonlarını içermişti r. Bu varyasyonlar arasında
genellikle temanın canlılığını ve özgünlüğünü arttı rmak için riti m değişimleri, tempo değişimleri, farklı armonik yapılar ve
melodik değişimler kullanılmıştı r. Çoğunlukla hızlı bir tempoya ve canlı bir ritme sahip olan capriccio formu, bestecinin ter-
cihine bağlı olarak daha yavaş ve lirik özellikte de yazılmıştı r. Robert Schumann ve Franz Liszt gibi ünlü besteciler, Romanti k
Dönem capricciolarının önde gelen temsilcileridir ve bu isimlerin eserleri günümüzde de sıklıkla icra edilmektedir.
Barcarolle: Barcarolle, Venedik kanallarında gondollarla yapılan yolculuklarda çalınan ve söylenen hafi f bir İtalyan
halk şarkısıdır. Barcarolle müzik formu, bu şarkının etkisiyle ortaya çıkmış ve Romanti k Dönem’de popüler hâle gelmişti r.
Barcarolle formu, 6/8’lik zamanda yazılmış ve yavaş tempolu, melankolik bir karakter sergilemişti r. Genellikle solo
piyano, keman, viyolonsel gibi çalgılarla icra edilmişti r. Bu form, ti pik olarak iki bölümden oluşmuştur. Yavaş ve lirik özellik
gösteren birinci bölüm, deniz veya suya dair imajlar içermişti r. İkinci bölüm ise bir dans müziği ya da ritmik öge içermiş
ve daha hareketli, canlı bir yapısal özellik ortaya koymuştur. Bu bölümde ilk bölümdeki tema ve melodi tekrar edilmişti r.
Barcarolle, Romanti k Dönem bestecileri tarafı ndan sıklıkla kullanılmıştı r. Örneğin Frederic Chopin’in “Barcarolle Op.
60” adlı eseri, en ünlü barcarolle eserlerinden biridir. Ayrıca Jacques Off enbach’ın (Jak Afı nbach) “Les Contes d’Hoff -
mann” (Li Kontes Dofman) operasındaki barcarolle, en ünlü opera müziklerindendir ve hâlâ dünya genelinde sıklıkla
çalınmaktadır.

Polka: Polka, Orta ve Doğu Avrupa kökenli hızlı bir dans müziği tarzıdır. 19. yüzyıl ortalarında Çekya’da ortaya çıkan
polka müzik formu; hızlı tempolu riti mleri, dans etmek için uygun canlı melodileri ve yüksek enerjisi ile hızla popülerlik
kazanmıştı r. Polkalar 2/4 ya da 4/4’lük zamanda yazılmıştı r. Genellikle kısa, yineleyici melodiler içermiş ve çoğunlukla
vurmalı çalgılarla veya akordeon, keman, trompet gibi çalgılarla icra edilmişti r.

Polka, dans müziği olarak bilinse de Romanti k Dönem bestecileri tarafı ndan konser müziği olarak da kullanılmıştı r.
Örneğin Johann Strauss (Yohan Şıtraus) “Tritsch-Tratsch-Polka” (Tiriç Tıraç Polka) ve “Pizzicato-Polka” (Pissikato Polka) gibi
ünlü polka eserleri yazmıştı r. Ayrıca Dmitri Shostakovich’in (Dimitri Şostakoviç) “Polka” adlı eseri de bu biçimin önemli bir
örneğidir.

88 TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ