Page 64 - İKİ BOYUTLU SANAT ATÖLYE 10

3. ÜNİTE KOMPOZİSYON

Nokta, kompozisyonun temel ögelerinden biridir. En basit tanımı ile iz, benek olarak ifade edilir. Kompo-
zisyon ögelerinin en yalın hâli olan noktanın aralıksız tekrarı çizgiyi; çizgi, biçimi; biçim, formu ve mekânı
oluşturur.

Çizgi, bir yüzey üzerinde hareketli bir noktanın aralıksız hareketinden oluşan iz olarak tanımlanabilir. Ör-
neğin bir tükenmez kalemin bir kâğıt üzerinde bıraktığı izler çizgilerdir. Bu anlamda derinlik ve genişliğine
gitmeden, uzunluk yönünde giden noktalar bütünlüğüdür. Aynı zamanda uzunluğuna oranla kalınlığı çok az
olan bir şerit olarak da ifade edilebilir.

Doku, nesnenin görsel ya da fiziksel olarak bıraktığı etkidir. Bir nesnenin yüzey niteliğinden, görsel ya da
fiziksel hissinden söz edildiğinde o nesnenin dokusundan bahsediliyor demektir. En genel tanımıyla doku,
bir nesnenin dokunulduğunda nasıl hissettirdiği veya o nesnenin dokunulduğunda hissettirdiği gibi görü-
nüp görünmediğini ifade eder.

Biçim; çizgi, doku, renk, ton ve boşluk gibi diğer kompozisyon elemanların biri veya daha fazlası tarafından
sınırları net bir şekilde belirlenen iki boyutlu bir alanı ifade eder. Biçim, uzunluk ve genişlik olmak üzere iki
boyutla sınırlıdır. Biçimin iki boyutlu karakteri onu, uzunluk ve genişliğin yanı sıra derinliği de olan formdan
ayırır.

Form, derinliği de ifade eden üç boyutlu bir nesnedir. Biçimler tek bir sürekli çizgi veya birkaç çizginin
birleşiminden oluşturulabilir. Örneğin iki paralel yatay çizgi ve iki paralel dikey çizgi birleştiğinde çizgilerin
uzunluğuna bağlı olarak kare veya dikdörtgen bir biçim elde edilir.

Mekân, iki veya üç boyutlu olarak tanımlanabilen bir elemandır. Yüksekliği, genişliği ve derinliği olan üç
boyutlu boşluk gerçek mekân olarak da tanımlanır. Bu heykel, seramik, mimari gibi üç boyutlu sanat form-
larında bulunan boşluk türüdür. İki boyutlu mekân ise iki boyutlu yüzey üzerinde yaratılan mekân yanılsa-
ması olarak ifade edilir. Bu mekân resim gibi iki boyutlu sanat formlarında görünen yanılsamacı mekânı
ifade eder. Herhangi bir temsili resimde karşılaştığımız mekân izlenimidir.

Sanatçılar iki boyutlu yüzeyde mekân etkisi yaratırken şu teknikleri kullanırlar:

• Kompozisyondaki nesneler birbirleri üzerine gelecek şekilde yerleştirilir.
• Uzaktaki nesneler küçük, yakındaki nesneler büyük betimlenir.
• Açık-koyu ton ve renk karşıtlıkları kullanılarak mekân oluşumunda derinlik yanılsaması sağlanır.
• Uzak mesafedeki nesneler daha az detaylı, yakın mesafedeki nesneler ise daha detaylı betimlenir.
• Uzaktaki nesneler soluk, yakındaki nesneler ise daha canlı ifade edilir.

62