Page 153 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

10. ÜNİTE

Araştı rmalar sonucunda elde edilen arkeolojik bulgu-
lardan hareketle Türk kültür tarihinin MÖ 4000 ila 3000 yılı
arasında başladığı ve ilk medeniyeti n “Altay Türkleri” olduğu
kabul edilmektedir. Orta Asya ve Sibirya bölgesinde yaşayan
Altaylar, coğrafi konumlarının etkisiyle çevrelerindeki uygar-
lıklar üzerinde önemli bir rol oynamışlardır. Türkistan, Güney
Rusya, Kazakistan, Volga ve Ural bölgelerinde bulunarak Orta
Asya Türk müzik kültürüne önemli katkılar sağlamışlardır.
Türkistan’da bulunan Mülçe Nehri’nde yapılan kazılarda
MÖ 3000 ila 2000 yılına ait kayalara fl üt çalgısına benzer bir
çalgının resmedildiği görülmüştür. Ayrıca bölgede Türklerin
en eski nefesli çalgılarından “burgu borusu”nun (borguy) ve
telli çalgılarından “kopuz”un (kubuz) ilk örneklerine rastlan-
mıştı r. Altayların Pazırık ve Başadar bölgelerinde yapılan ar-
keolojik kazılarda ise en eski Türk çalgılarından olan ve Altay
arp'ına (Görsel 10.2) benzeyen “çeng” çalgısı bulunmuştur. Görsel 10.2: Altay arpı (yatıg)

BİLGİ NOTU

Kopuz, Türklerin millî çalgısı kabul edilen mızraplı bir sazdır ve genellikle halk ozanları tarafı ndan çalınmıştı r. Bu çal-
gı, armut büyüklüğünde bir gövde ve uzun bir sap ile donatı lmıştı r. Çalgının göğüs kısmında daha eski zamanlarda deri
kullanılırken 16. yüzyıldan iti baren ahşap kullanılmaya başlanmıştı r. Atkuyruğundan yapılan üç ya da dört telli kopuz,
perdeli ya da perdesiz kullanılmıştı r. Kopuz, farklı Türk topluluklarında biçimsel değişiklikler göstermişti r. Türk dün-
yasında hâlâ popüler olan dombra, gıçek, tambur ve bağlama gibi çalgıların atasının kopuz olduğu düşünülmektedir.

Görsel 10.3: Altay Türkler�

İslamiyet öncesinde Türkler; Şamanizm, Zerdüştçülük, Maniheizm gibi inanç sistemlerinin etkisi altı nda kalmış fakat
yaygın olarak tek tanrı inancı olan “Gök Tanrı” inancını kabul etmişti r. Türk müziği de İslamiyet öncesinde dinî inançlarla
ilişkili olarak biçimlenmiş ve dinsel ritüellerde önemli bir yer tutmuştur.

Türk müzik kültürünün öncüsü olan Altay Türkleri (Görsel 10.3), müzik kültürlerini doğaya ve doğaüstü varlıklara
inanma temeline dayanan "Şamanizm" ile şekillendirmişti r. Şamanizm’de hastalıkların, yeryüzü ve gökyüzü olaylarının ta-
biat ruhlarıyla bağlantı lı olduğuna inanılmıştı r. Şaman törenleri; yağmur yağdırmak, gökyüzünü sakinleşti rmek, hastaları
iyileşti rmek ve hayvanları uysallaştı rmak gibi amaçlarla yapılmıştı r. Ezgi, riti m ve dans ögelerini dinî törenlerde kullanan

TÜRK MÜZİĞİ TARİHİ 151