Page 156 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

10. ÜNİTE

OKUMA PARÇASI

Görsel 10.6: Dede Korkut ve kopuz

KOPUZ ÇALIGISI VE DEDE KORKUT

Kopuz, Türk milleti nin en saygın millî çalgılarından biridir ve çeşitli efsaneler ve menkıbelerde yer al-
mıştı r . Kopuz, destancılar ile şamanlar arasındaki yakın ve güçlü bağı ortaya koyduğu için oldukça önemli
bir kültür unsuru olarak kabul edilmişti r. Tüm Türk dünyasında yaygın olarak anlatı lan bir efsaneye göre
Dede Korkut kopuzu (Görsel 10.6) şu şekilde meydana geti rmişti r:

Dede Korkut; zeki, yetenekli ve güçlü hafı zaya sahip bir çocuk olarak büyür ve o dönemde kullanılan
tüm müzik aletlerini çalabilecek seviyeye gelir. Ancak Korkut, kâinatt aki bütün varlıkların ve tüm doğa
olaylarının sesini çıkarabilen bir çalgı yapmak ister. Bir gün, tasarladığı şekilde bir çam ağacının gövdesine
şekil vermeye çalışır. Ancak daha sonra ne yapacağını bilemez ve çok zorlanır. Günlerini çam ağacına şekil
vermekle ve çalgının ayrıntı ları üzerine düşünmekle geçirir. Bir gün çok yorgun düşen Korkut otururken
ansızın uyuyakalır ve bir rüya görür.

Rüyasında bir melek Korkut’a şöyle seslenir: “Ey Korkut! Yapmakta olduğun kopuz, altı yaşındaki
erkek devenin kemiği kadar olmuş. Fakat onun deve derisinden çanağı, erkek keçinin boynuzundan oyu-
larak yapılmış eğesi (köprü) ve beş yaşındaki aygırın kuyruk kıllarından örülmüş işeği (tel) eksikti r. Bunları
sağlarsan bu çalgı kuş gibi ötmeye hazırdır.” der. Melek, kopuzu nasıl tamamlayacağı hakkında bilgi verir.
Korkut, uykusundan uyanır uyanmaz meleğin anlattı klarının hepsini yapmaya başlar ve şöyle der:

“Çam ağacının gövdesinden Tiyek yaptı ğım kopuzum,
Kesip yaptı ğım kopuzum, Beş yaşındaki aygırın kuyruğundan
Üyenki ağacının gövdesinden İşek yaptı ğım kopuzum.
Oyarak yaptı ğım kopuzum, Kulaklarını ayarlayayım,
Jelmayanın (deve) derisinden Olmazsa bu dediklerimi
Şanak (çanak) yaptı ğım kopuzum, Tekrar yere vurup seni parçalayayım!”
Asi tekenin boynuzundan

Sonra kopuzunu eline alır ve çalmaya başlar. Bu müzik aleti ni kendi elleriyle yapmış olmanın mut-
luluğuyla çaldığı çalgının tellerinden güzel nağmeler yükselir. Bu seslerin etkisiyle uçan kuşlar, koşan
hayvanlar ve esen rüzgâr bile durup kopuzun sesine kulak verir.

Yavuz Selim Kafk asyalı
Dede Korkut Oğuznameleri Perspekti fi nden Oğuzlarda Müzik
(Kısaltı lmıştı r.)

154 TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ