Page 160 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

11. ÜNİTE

11. ÜNİTE TÜRK MÜZİĞİNDE DÖNEMLER

11.1. İslamiyet Öncesi Dönem

HAZIRLIK ÇALIŞMASI

Orta Asya Türk toplumlarında müziğin toplumun kültürü ve inançlarıyla nasıl bir ilişkisi olabilir? Açıklayınız.

İslamiyet Öncesi Dönem Orta Asya Türk toplumla-
rında müzik, sosyal ve kültürel hayatı n önemli bir un-
suru olmuştur. Bu dönemde genellikle çeşitli enstrü-
manlar kullanılarak (Görsel 11.1) doğa seslerini içeren
ritüel müzikleri icra edilmişti r. Dinî törenlerin yanı sıra
günlük hayatt a da müziğe yer verilmiş ve bu sayede
farklı müzik türlerinin ortaya çıkması sağlanmıştı r.

Görsel 11.1: Ağız kopuzu
11.1.1. Orta Asya Türklerinde Müzik

Türk müzik kültürünün ilk kaynaklarını oluşturan Orta Asya Türk toplumları, tarihî ve kültürel açıdan zengin bir geçmişe
sahipti r. Bu toplumlarda müzik toplumsal değerleri, inançları, kimliği ve tarihî mirası yansıtmış; sosyal, kültürel, dinsel ve
duygusal yaşamın önemli bir parçası olmuştur. Toplumsal dayanışmayı güçlendirerek toplulukların eğiti m süreçlerinde de
önemli bir rol oynamıştı r.

Orta Asya’nın göçebe kültürü, doğaya yakınlığı ve savaşçı ruhu Türk müziğine de yansımıştı r. Sevgi, doğa, güzellik, kah-
ramanlık, savaş, ağıt gibi konular Orta Asya Türk müziğinde yoğun şekilde işlenmişti r. Şiir ve şarkılar, duyguları ifade etmek
ve toplumsal değerleri yansıtmak amacıyla kullanılmıştı r. Müzik; düğün, bayram, tören gibi sosyal ortamlarda coşkulu bir
şekilde icra edilmişti r.

ARAŞTIR-PAYLAŞ

Türkiye’de Orta Asya Türk kültürünü hâlâ yaşayan toplulukların günlük yaşamlarında ve geleneksel törenlerinde
kullandıkları çalgıları ve müzikleri araştı rınız. Edindiğiniz bilgileri arkadaşlarınız ile paylaşınız.

İslamiyet Öncesi Dönem Orta Asya Türk toplumla-
rında müzikle kurulan yakın ilişki, Türk müziğinin temel
türlerinin ortaya çıkmasına olanak sağlamıştı r. Bu mü-
zik türleri; askerî müzik, kahramanlık ve destan müzik-
leri, tören ve festi val müzikleri ile günlük hayatı konu
alan müziklerdir.

Doğaçlama söylenen ve kahramanlığı tema edinen
destanlar, akıncı bir toplum olan Türklerin yaşamında
önemli bir yer tutmuştur. Destanlar seslendirilirken ge-
nellikle insan sesi ön planda tutulmuş ve çalgılar insan
sesine eşlik etmek için kullanılmıştı r. Destanları icra
eden kişilere Altaylar Dönemi’nde “şaman”, sonrasın-
da “ozan” adı verilmişti r (Görsel 11.2). Görsel 11.2: Kopuz çalan ozan

158 TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ