Page 162 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

11. ÜNİTE

Aşağıdaki tabloda Orta Asya Türk toplumlarından Hunlar, Göktürkler ve Uygurlara ait müzik kültürünün genel özellik-
leri verilmişti r (Tablo 11.1).

Tablo 11.1: Orta Asya Türk Toplumlarında Müz�k Kültürünün Genel Özell�kler�

• “Tuğ takımı” adlı ilk askerî müzik topluluğu kurulmuştur.
• Çin ve İran müziği ile etkileşim içinde olunmuştur.
• İpek Yolu boyunca seyahat eden ozanlar sayesinde Türk boylarının müziği
diğer kültürlere aktarılmıştı r.
• Devlet yöneti cileri çevrelerinde müzik toplulukları bulundurmaya
başlamıştı r.
Hunlar Dönemi (MÖ 3. yy. - MS 6. yy.) • Davul, bağımsızlık sembolü olarak görülmüş ve hakan, hanlık (beylik)
• Vefat eden hakanların mezarlarına telli sazlar ve davullar bırakılmıştı r.
ünvanı verdiği bölgelere sancak ile birlikte davul da göndermişti r.
• Ses perdesi sayısı beşe çıkmış, pentatonik diziler kullanılmaya başlanmıştı r.
• Vokal müzik önemli bir yere sahip olmuştur.
• Savaşlarda cesareti artı rmak ve birlik duygusunu sağlamak amacıyla savaş
konularını içeren şarkılar üreti lmişti r.
• Orman, göl, nehir, dağ gibi tabiat unsurlarıyla müziksel kompozisyonlar
oluşturulmuştur. Görsel 11.4: Nevbet davulu
• Telli, üfl emeli, yaylı ve vurmalı çalgılar kullanılmıştı r.
• Kopuz, kemane, kaval, düdük ve davul sıkça kullanılmıştı r.
• “Nevbet töreni” adıyla törenler düzenlenmişti r. Bu törenlerde çalınan
büyük davula nevbet davulu (Görsel 11.4) adı verilmişti r.

• Orhun Nehri’nin batı sındaki Ötüken bölgesinde kurulan ve Türk adını
kullanan ilk büyük devletti r.
• Hakan otağlarında icra edilen sanatsal bir müzik türü ortaya çıkmıştı r.
Göktürkler Dönemi (552-745) • Müzik, toplu eğlencelerde yer almıştı r.
• Çin, İran, Bizans ve Hindistan medeniyetleri ile kültürel etkileşime girilmesi
müziğin gelişimini hızlandırmıştı r.

• Askerî müzikte “köbürge” adı verilen borular ve davullar kullanılmıştı r.
• Müzik ilk defa bu dönemde “sözlü” ve “sözsüz” (çalgı) olmak üzere iki
türe ayrılmıştı r. Sözlü müzik eserlerine ır (yır), sözsüz müzik eserlerine kök
adı verilmişti r.
• Dinî müzik, ozan müziği ve tuğ müziği ön plana çıkmıştı r.
• “Iklığ” adı verilen yaylı kopuz çalgısı ortaya çıkmıştı r (Görsel 11.5).
• Müzisyenlik toplumda yer edinerek bir meslek grubu olarak görülmüştür.
• Beş perdeli ses sisteminden altı ve yedi perdeli ses sistemine geçilerek Görsel 11.5: Iklığ
makamsal müziğin ilk örnekleri verilmişti r.

• Yerleşik yaşama geçen ilk Türk devleti olma özelliği taşıyan Uygurlar
zamanında önce pentatonik diziler, sonra heptatonik (yedi perdeli) diziler,
Uygurlar Dönemi (744-840) yapılmıştı r.
daha sonra da on iki perdeli ses dizileri kullanılarak besteleme çalışmaları

• Müzik eğiti minde yansıtma yöntemi (gösterip uygulatma) kullanılmıştı r.
• Müziği yazıya aktarma çalışmaları başlamıştı r.
• Geleneksel çalgı kabul edilen kopuzun yanı sıra arp, ut (pipa), ağız mızıkası,
dutar (iki telli) ve sıbızgu (ağız orgu) çalgıları kullanılmıştı r.
• “Kövrük” adı verilen altı nlı boru ve altı nlı davul kullanmıştı r.
• Yerleşim birimlerinde farklı müzik türleri ve farklı çalgılar önem kazanarak
“kent müziği” ve “köy müziği” kavramları ortaya çıkmıştı r.

160 TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ