Page 166 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

11. ÜNİTE

İslamiyet’in etkisiyle dinî Türk müziğinin içeriğinde ve sözlerinde de köklü değişiklikler olmuştur. Bu dönemde halk
Türkçe konuşmaya devam ederken dönemin bilgin ve sanatkârları Arapça ve Farsça eserler yazarak din dışı müziğin geli-
şimine katkı sağlamıştı r. Sanat müziğiyle birlikte halk müziği de önemini korumuş, kopuz eşliğinde çalıp söyleme geleneği
devam etmişti r.
Türkler, İslamiyet’i kabul etti kten sonra Arapça öğrenmeye başlamıştı r. Bu durum, Arap ilmine ilgiyi artı rmıştı r. Arap
ilmi -tı pkı Yunan bilimi gibi- Mısır, Mezopotamya, İran ve Anadolu’nun bilgi birikimi üzerine kurulmuştur. Türk bilginleri,
Yakup el-Kindî’nin Arapçaya tercüme etti ği Yunan felsefesi eserleriyle tanıştı klarında Orta Doğu bilgi birikimini temel alan
bir felsefeyi öğrenmişlerdir. Önce Kindî, sonra Fârâbî tarafı ndan gerçekleşti rilen tercüme çalışmaları Türk-İslam kültüründe
önemli bir dönüm noktası olmuştur. Türk-İslam bilginleri Yunan müzik felsefesini İslami bakışla değerlendirmiş, tasavvufi
ögelerle bağdaştı rmış ve Türk müziği kuramıyla ilgili çalışmalarında temel almışlardır.

ARAŞTIR-PAYLAŞ

Cami müziği ve tekke müziği arasındaki benzerlik ve farklılıkların neler olduğunu araştı rınız. Edindiğiniz bilgileri
arkadaşlarınızla paylaşınız.

İslamiyet’i Kabul Eden İlk Türk Devletlerinin Müzik Kültürü

İslamiyet, Türk kültürünün şekillenmesinde önemli bir rol oynamıştı r. İslamiyet ile birlikte kökeni Orta Asya’ya daya-
nan modal müzikten makamsal müziğe geçiş sağlanmış, Türk müziğinde yeni tür ve biçimler oluşturulmaya başlanmıştı r.
Türk cami müziği ve tekke müziği ortaya çıkmış, bu müzik türlerinin ilk örnekleri bestelenmişti r. Geleneksel Türk sanat
müziği türü oluşmuş ve Türk müziği kuramı ile ilgili ilk kitaplar yazılmıştı r.
Aşağıdaki tabloda İslamiyet’i kabul eden ilk Türk devletlerinden Karahanlılar, Gazneliler ve Selçukluların müzik kül-
türlerinin genel özellikleri verilmişti r (Tablo 11.2).

Tablo 11.2: İslam�yet'� Kabul Eden İlk Türk Devletler�n�n Müz�k Kültürü

• İslamiyet’in yayılmasından sonra dinî müzik eserleri oluşturulmuştur.
• Tuğ takımı, "tabılhane" (davul evi) olarak adlandırılmıştı r.
• Halk edebiyatı nda kopuz eşliğinde türkü söyleme geleneği (ozanlık) gelişim göstermişti r.

• Geleneksel Türk sanat müziğinin icrasında tambur eşliğinde şarkı söyleme geleneği oluşmaya başlamıştı r.
Karahanlılar (840-1212) • Türk müziğinde yeni tür ve formlar ortaya çıkmıştı r.

• Türk müziğinde perde sayısı artarak on yedi perdeli ses sistemi oluşmuştur.
• Tambur, Türk müziği ses sisteminin temel çalgısı olmuştur.

• Günümüz geleneksel Türk müziği ses sistemi, Balasagun Türklerinden Fârâbî (870-950) tarafı ndan tambur
çalgısı üzerinde ilk kez gösterilmişti r.
• İlk müzik kuramı kitabı olan “Kitâbü’l-Mûsîḳa’l-Kebîr” (Büyük Müzik Bilimlerin Sayımı Kitabı) Fârâbî tara-
fı ndan yazılmıştı r.

• Gazne, sanat ve müzik alanında önemli bir merkez hâline gelmişti r.

Gazneliler (963-1186) etkilemişti r.
• Fars, Arap ve Hint müzikleri ile yoğun bir etkileşim içine giren Türk müziği, özellikle Kuzeybatı Hint müziğini

• Doğaçlama ve usulsüz şekilde seslendirilen kasidelere büyük önem verilmişti r.
• Halkın büyük ilgi gösterdiği küçük öyküler ve deyişler, kopuz eşliğinde seslendirilmişti r.
• Askerî müzik ve halk müziği türlerinde davul ve zurna önem kazanmıştı r.

164 TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ