Page 168 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

11. ÜNİTE

Fârâbî [Ebû Nasr Muhammed bin Muhammed b. Tarhan b. Uzluğ el-Fârâbî et-Türkî (870-950)]
Fârâbî, günümüz Kazakistan ve Özbekistan sınırlarında bulunan Fârâb’da doğmuş
ve ismini doğduğu şehirden almıştı r (Görsel 11.13). Filozof, bilgin ve sanatkâr olarak
bilinen Fârâbî, İslam dünyasında “Üstadı Sani” diye anılırken Batı dünyasında “Alphara-
bius” (AlFârâbî) olarak tanınmıştı r.

Arapça, Farsça, Grekçe ve Lati nce bilen Fârâbî; Aristoteles ve Platon’un (Efl atun)
tüm eserlerini inceleyerek Arapçaya çevirmişti r. Fizik, matemati k, metafi zik gibi bilim
dallarını sınıfl andırmış; tı p alanında çalışmalar yapmıştı r.

Fârâbî, musiki ilminde “Muallim-i Evvel” (Öğretmenlerin İlki) olarak kabul edilmiş-
ti r. Müziğin insan ruhuna ve bedenine tesiri olduğu düşüncesinden yola çıkarak müzik
ile tedavi yöntemleri üzerinde çalışmalar yapmıştı r. Eserlerinde müzik makamlarının
her birinin çeşitli rahatsızlıklara iyi geldiğinden ve her makamın farklı etkisi olduğun-
dan bahsetmişti r. Ayrıca müziğin hangi bilim ve sanatlarla ilişkili olduğu konusunda Görsel 11.13: Fârâbî
çalışmalar yapmıştı r. Yazdığı eserlerde Yunan müzik teorisindeki hataları düzeltmiş ve
eksik bilgileri tamamlamıştı r.
Ses fi ziği konusunda da önemli çalışmalar yapan Fârâbî, sesin havadaki ti treşimlerle
oluştuğunu ve ti treşimlerin dalga uzunluğuna göre azalıp çoğaldığını deneylerle kanıt-
lamıştı r. Bu keşfi sayesinde müzik aletlerinin yapımındaki temel kuralları belirlemişti r.
Fârâbî’nin “Kitâbü’l-Mûsîkâ’l-Kebîr” adlı eseri Doğu müziği teorileri konusunda
Yakup el-Kindî’nin çalışmasından sonra yazılan en önemli eserdir. İki ana bölümden
oluşan eserin ilk kısmı müziğin anlamını, nağmelerin sınıfl andırılmasını, usul uygula-
malarını ve çalgılarla ilgili konuları kapsamaktadır. Eserin ikinci kısmının ise kaybolduğu
düşünülmektedir.

Başlıca Eserleri
• El-Medinet’ül- Fâzıla (Üstün Kent)

• El-Makalat (Makaleler)
• El-İhsa fi Ulum-il İslam (İslam İlimleri Üzerine İnceleme)
• El-Medhal ila Felsefe Ahlamiye (Ahlaki Felsefeye Giriş)

• El-Makasid el-Saniye fi El-Manahij el-Mefradiye (Tekil Yöntemler Üzerine İkincil Amaçlar)
• Kitâbü’l-Mûsîkâ’l-Kebîr (Büyük Musiki Kitabı)

• El-Tehsil el-Sa’adah (Mutluluğa Ulaşma Sanatı )
• Kitabü’l-Siyasa al-Madaniyya (Medeni Devlet Üzerine)

• Kitâbü’l-Burhân (Mantı k Kitabı)

166 TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ