Page 173 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

11. ÜNİTE

OKUMA PARÇASI

HOCA AHMET YESEVİ’NİN İNANÇ SİSTEMİNE VE DİNÎ TÜRK
MÜZİĞİNE ETKİLERİ

Hoca Ahmet Yesevi, 12. yüzyıldan iti baren Orta Asya Türkleri arasın-
da İslam’ın benimsenip yayılmasını sağlamış ve dinî-tasavvufi düşünce
hayatı nda derin izler bırakmıştı r (Görsel 11.18). İlim irfan sahibi, şair, mu-
tasavvıf, düşünür gibi ünvanlara sahip olan Hoca Ahmet Yesevi, Türkistan
erler geleneğinin kurucusudur. Bu nedenle “Pir-Türkistan” diye anılmıştı r.

Yesevi’nin “Divan-ı Hikmet” adlı eserindeki hikmetlerle öğüt verici
sözleri, dilden dile dolaşarak insanlar ve kültürler arasında birleşti rici
bir rol üstlenmişti r. İslam’ı yeni kabul etmiş olan Türk boylarına Türkçe
olarak hitap etmesi, onun bu alanda daha çok tanınmasına ve İslam’ın
daha iyi anlaşılmasına vesile olmuştur (Köprülü, 1993, s. 27).
Görsel 11.18: Hoca Ahmed Yesev�
Yesevi felsefesinin özünü Allah aşkı, ahlak, iyi insan olmak ve müsamaha gibi temalar oluşturmuştur.
Bu felsefe doğrultusunda şekillenen törenlerdeki ritüeller, Allah ile manevi irti bat kurmanın bir yolu ola-
rak görülmüştür. Allah’a varma yolunda heyecan duyan kişilerin yoğun hisleri; ilâhiler, nefesler, deyişlerle
dile geti rilerek musiki ve dinî rakslar eşliğinde ifade edilmişti r. Türk töresinin bir unsuru olan ve Hoca
Ahmet Yesevi tarafı ndan yeti şti rilen Alperen dervişler, bu felsefenin geniş kitlelere ulaşmasında önemli
bir rol oynamıştı r. Alperen dervişlerinin Anadolu'da tekkeler açması, bu öğreti nin geniş bir alana yayılıp
halk nezdinde saygı ve kabul görmesini sağlamıştı r.
Yesevi felsefesi, Türk müzik kültürüne
önemli katkılar sağlamıştı r. Anadolu’nun
tasavvufi halk edebiyatı nda ve tekke kül-
türünde önemli bir yeri olan mutasavvıf ve
ozanların eserlerinin müzikle icra edilmesi-
nin yolunu açmıştı r (Görsel 11.19). Korkut
Ata ile başlayıp “Ata” ünvanlı Türkmen ba-
baları ile sürdürülen kopuz elinde şiir söy-
leme geleneği, Ahmet Yesevi’nin hikmetle-
riyle değişikliğe uğramıştı r. Bu şiirler; Yesevi
zikirlerinde ve ayinicemlerde ozan, dede,
âşık veya zâkirlerin saz eşliğinde söyledik-
leri “deyiş” ve “nefes”lere dönüşmüştür.
Görsel 11.19: Ahmet Yesev� küll�yes�
Yesevilik felsefesi; Dadaloğlu, Erzurumlu Emrah, Sümmani, Seyran, Âşık Ali İzzet Özkan, Âşık Daim,
Davut Sular ve Âşık Veysel gibi ozanlarla devam etmişti r. Bu ozanlar tarafı ndan söylenen türkü, koşma,
sema ya da deyişlerde insanlığın asıl değerleri olan ahlak ve erdem vurgulanmıştı r. Hoca Ahmet Yese-
vi’nin Orta Asya'da yaktı ğı ışık ve sistemleşti rdiği ilkeler bin yıl boyunca özellikle Anadolu’yu ve etrafı nı
aydınlatmıştı r.

Alaatti n Canbay ile Zeki Nacakcı’nın “Hoca Ahmet Yesevi Öğreti sinin Türk Müzik
Kültürüne Yansımaları” ve Yrd. Doç. Dr. Mustafa Demirci’nin “Türk Din Musikisinde
Ahmet Yesevi’nin Yeri, Tesiri ve Önemi” adlı makalelerinden derlenmişti r.

TÜRK MÜZİĞİ TARİHİ 171