Page 169 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

11. ÜNİTE

İbn Sînâ [Ebu Ali el-Hüseyin bin Abdullah bin Sînâ (980-1037)]
Türk-İslam bilgini, fi lozof ve hekim olan İbn Sînâ (Görsel 11.14) Özbekistan’da bir
şehir olan Buhara’da doğmuştur. Batı ’da “Felsefenin Prensi” olarak anılan ve “Avi-
cenna” (Avicenna) ismiyle bilinen İbn Sînâ, genç yaşında ilmin bütün dallarıyla ilgili
çalışmalar yapmıştı r. Modern psikiyatrinin kuruculuğunu da yapan İbn Sînâ’nın “El
Kanun fi ’t-Tıb” isimli eseri yedi yüzyıl boyunca temel tı p eserlerinden biri olarak kabul
edilmişti r.
Müziği bilim ve sanat açısından değerlendiren İbn Sînâ, müzik felsefesi konusun-
da Fârâbî’yi izlemiş ve Fârâbî’nin teorileri üzerinden kendi sistemati ğini gelişti rmişti r.
İbn Sînâ, müzik bilimi konusundaki düşüncelerini şu şekilde ifade etmişti r: Birbirleriy-
le uyumlu olup olmadıkları yönünden sesler ve bu sesler arasına giren zaman süreleri
ve bir melodinin nasıl kompoze edildiğini araştı ran matemati ksel bir ilimdir. Dolayı-
sıyla bu ilim üçe ayrılır. Birincisi, seslerin hallerinin incelenmesidir ki buna te’lif ilmi Görsel 11.14: İbn Sînâ
(kompozisyon) denir. İkincisi ise seslerin aralarına giren zamanların incelenmesidir.
Buna da îkâ ilmi denir. Bu ilimlerin bir kısmı aritmeti k, diğer kısmı da fi zik ilkelerine
bağlıdır. (Turabi, 2004, s. 6, Akt. Tıraşçı, 2017, s. 67) Bu tespitleri doğrultusunda sesler
arasındaki ilişkilerin yarattı ğı uyum ve uyumsuzluğu da inceleyip ortaya çıkan etkiyi
değerlendirmişti r.
İbn Sînâ, birçok bilim alanıyla ilgilenerek disiplinler arası çalışmalarda bulunmuş
ve ruhsal rahatsızlıkların tedavisinde müziği kuramsal açıdan ele almıştı r. Kendi ilimler
tasnifi ne uygun olarak yazdığı “Kitabü’ş-Şifa” (İyileşti rme Kitabı) adlı eserinde musiki-
ye on iki bölümlük yer ayırmıştı r. Bu külliyatt a müzikle tedavi edilecek kişiye zihinsel
ve ruhsal yönden etki edecek doğru makamların dinleti lmesini vurgulamıştı r.

Başlıca Eserleri
• Kitabü’ş-Şifa (Şifa Kitabı)
• El Kanun fi ’t-Tıb (Tıp Kanunları Kitabı)
• Kitabü’l-Necat (Kurtuluş Kitabı)
• Risalah fi Sirr al-Kader (Kaderin Sırrı Üzerine)
• Risale fi -İlmi’l-Ahlak (Ahlak Konusunda Kitapçık)

Safi yyüddin el-Urmevî [Safi yeddin Abdülmümin bin Yusuf bin Fahir el-Urmevî (1216-1294)]

Bağdat’ta doğan Safi yyüddin el-Urmevî; usta bir ut icracısı, müzikolog ve beste-
cidir. Türk musikisi nazariyatı nın sistemleşti rilmesi ve kuramsallaştı rılması hakkında
önemli çalışmalar yapmış, teorileriyle gelecek nesillere kaynak teşkil etmişti r. Ses fi zi-
ği üzerine yaptı ğı çalışmalarla Türk müziği ses sisteminin bilimsel temelini hazırlamış-
tı r. Türk-İslam müziğinin oluşmasına büyük katkı sağlayan Urmevî, Arap harfl erinin sa-
yısal değerleri temel alınarak yazılan “ebcet” notasını Kindî’den sonra ilk kez kullanan
isim olmuştur. Avrupa neuma müzik yazısını kullanırken Safi yyüddin el-Urmevî kendi
teorisini gelişti rerek Türk müziğinde bir sekizlide on yedi aralıktan oluşan “on sekizli
ses sistemi”ni oluşturmuştur.

Hat ve edebiyat gibi sanatlarla da ilgilenen Safi yyüddin el-Urmevî, müziğin uygu-
lama alanına da yönelmiş ve birçok müzik aleti icra etmişti r. Ayrıca kaleme aldığı “Ki-
tab’ül-Edvâr” (Musiki Nazariyatı Kitabı) adlı eserinde Türk müziği makamlarının insan
psikolojisi üzerindeki etkilerini incelemişti r.

Başlıca Eserleri
• Kitabü’l Edvâr (Musiki Nazariyatı Kitabı)
• Şerefi yye Risalesi (Musiki Nazariyatı Kitabı)

TÜRK MÜZİĞİ TARİHİ 167