Page 165 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

11. ÜNİTE

11.2. İslamiyet Sonrası Dönem

HAZIRLIK ÇALIŞMASI

Orta Asya Türk toplumlarında müzik kültürü İslam inancından sonra nasıl gelişim göstermiş olabilir? Açıklayınız.

Türkler, Emeviler Dönemi’nde 7. yüzyıl sonları-
na doğru İslam dünyası ile tanışmaya başlamıştı r.
Bu başlangıcın ardından 10 ila 14. yüzyıl arasında
büyük topluluklar hâlinde İslamiyet’i benimseye-
rek büyük bir değişim sürecine girmişti r.
Türklerin İslamiyet’i kabulünde iki önemli fak-
tör vardır. Bu faktörlerin ilki, gök tanrı inancının
İslamiyet gibi tek tanrı düşüncesine dayanmasıdır.
İkincisi, Araplar ile İpek Yolu üzerinden gelişti rilen
ti cari ve siyasal ilişkilerdir. Özellikle 751 yılında
gerçekleşen Talas Savaşı’nda Türkler ile Arapların
Çin’e karşı ortak bir şekilde hareket etmesi, İsla-
miyet’e geçiş sürecini hızlandırmıştı r. Abbasiler
Dönemi’nde Türk askerî gücünün Araplar ile yakın
ilişkiler kurmasıyla da Türkler büyük topluluklar
hâlinde İslamiyet’i seçmişti r. Görsel 11.10: Türk-İslam kültüründe müz�k

İslamiyet’in kabul edilmesiyle birlikte Türk müzik kültüründe köklü değişimler meydana gelmişti r. İslam, Arap ve Fars
kültürlerinin etkisiyle yeni bir kültür sanat anlayışı olan Türk-İslam kültürü ortaya çıkmıştı r. Bu sayede birçok yeni çalgı ve
ses sistemi de Türk müzik kültürüne (Görsel 11.10) dâhil olmuştur. Zengin bir niteliğe sahip olan Türk-İslam kültürü, yüzyıl-
lar boyunca varlık ve hâkimiyet göstererek kültür sanat alanında önemli yer edinmişti r.

11.2.1. İslamiyet İnancının Türk Müziğine Etkileri

Türklerin İslamiyet’i kabul etmesi, diğer sanat
dalları gibi müziğin de İslam anlayışı doğrultusun-
da şekillenmesinin yolunu açmıştı r. İslamiyet’in
kabul edilmesiyle birlikte Şamanizm’in genellikle
açık alanda gerçekleşti rilen dinî törenlerinin yerini
camilerde yapılan ibadetler almıştı r. Zaman içinde
cami ve mescitlerin yanı sıra medreselerde de ya-
pılmaya başlanan eğiti m ve uygulamalar dinî Türk
müziğinin İslami karakterini oluşturmuştur. Türk
müziği makam ve usul esasları ile gelişen cami mü-
ziğinin ilk örnekleri bu dönemde verilmişti r. Görsel 11.11: Türk-İslam tasavvufu ve müz�ğ�

Cami müziğinde şaman müziğinde olduğu gibi insan sesi temel alınmıştı r. Fakat şaman müziğinde ritmi vurgulayan
çalgılara da yer verilirken cami müziğinde sadece insan sesi kullanılmıştı r. Cami müziğinin insan sesiyle icra edilmesiyle
birlikte riti m geri planda kalmış ve ezgisel yapı belirginleşmişti r. Vurgulu riti mleri olmayan ve hatt a çoğu zaman usulsüz icra
edilen cami müziği biçimleri oluşmaya başlamıştı r. Perde sayısı ve ses genişliği artmış, Türk müziğinde bir oktavdan oluşan
ses dizilerine (makamlarına) geçiş yapılmıştı r. Böylece Türk müziğinde makamsallaşma dönemi tam olarak başlamıştı r.

12. yüzyılda Türk İslam düşünürü Hoca Ahmet Yesevi’nin görüşleri doğrultusunda gelişmeye başlayan tekke edebiyatı ,
tekkelerde icra edilen tasavvuf müziğinin temelini oluşturmuştur (Görsel 11.11). Tasavvuf müziği, kökleri çok eskilere da-
yanan kamlık ve ozanlık geleneğinin müzik ve dans ögelerini bünyesinde barındırarak gelişti rmişti r. İbadet esnasında özel
danslar sergilendiği için tekke müziğinde çalgılara da yer verilmiş ve müziğin ritmik yapısı belirginleşti rilmişti r.

TÜRK MÜZİĞİ TARİHİ 163