Page 161 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

11. ÜNİTE

Genellikle kopuz çalıp şiir okumak ve hikâye anlatmak sureti yle halkın duygu ve düşüncelerini sanat formlarıyla ifade
eden ozanlar, toplumun sözcüsü kabul edilmişlerdir (Görsel 11.3). Bu özellikleriyle destanların oluşumu, yayılması, ge-
lişmesi ve kalıcı hâle gelmesinde önemli bir rol üstlenmişlerdir. Seslendirdikleri destanlara doğaçlama sözler ekleyerek
anlatı mı güçlendirmiş ve ifadenin zenginleşmesine katkıda bulunmuşlardır.
İslamiyet’ten önceki Türk toplumlarında toplu eğlencelere, dansa ve müziğe çok önem verilmişti r. Eğlence müzikleri,
tuğ takımı ve ozanlar tarafı ndan icra edilmişti r. Göktürklerin “gök ayini” isimli törenlerinde hayvan sürülerinin çoğalması,
avların ve yiyeceklerin artması için gök tanrıya müzik eşliğinde dualar edilmişti r. Gök ayini törenlerinde sadece tuğ takım-
ları görev almıştı r.

Görsel 11.3: Orta Asya Türkler�nde müz�k

Eski Türkler, cenaze törenlerini yoğ veya yuğ olarak adlandırmıştı r. Yuğ törenlerinde vefat eden kişinin özelliklerini ve bu
kayıptan duyulan üzüntüyü dile geti ren sözler, ezgi eşliğinde ifade edilmişti r. Ezgi ile birlikte söylenen bu sözlere sagu (ağıt)
denmişti r. Önceleri şamanlar ve ozanlar tarafı ndan icra edilen yuğ müziğinde Göktürklerden iti baren tuğ takımları da yer
almıştı r.
İslamiyet’in kabulünden önceki Türk toplumlarının bir kısmı göçebe veya yarı göçebe bir hayat sürerken bir kısmı
yerleşik hayata geçmişti r. Yerleşik hayatı n ardından toplumda tarım kültürü oluşmuş ve bu durum müzikte birtakım ge-
lişmelere yol açmıştı r. İnsanların tarlalarda çalışırken topluca yaptı kları ritmik hareketler ve doğaçlama söyledikleri sözler
türkülerin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştı r. Türkülerde günlük hayata dair konularla birlikte aşk ve sevgi üzerine
temalar da işlenmişti r.

ARAŞTIR-PAYLAŞ

Orta Asya Türk toplumlarında ortaya çıkıp günümüzde hâlen devam eden gelenek ve göreneklerimiz var mıdır?
Araştı rınız. Edindiğiniz bilgileri sınıf ortamında arkadaşlarınızla paylaşınız.

11.1.2. Orta Asya Türk Toplumlarında Müzik Kültürü

Türk toplumlarının farklı coğrafyalara yayılıp çeşitli kültürler ile etkileşim içinde olması zengin bir müzik kültürünün
oluşmasını sağlamıştı r. Hunlar ile başlayan bu zengin müzik kültürü, Göktürkler ve Uygurlar ile çok boyutlu bir nitelik ka-
zanmıştı r. Hunlar Dönemi’nde savaş ve kahramanlık temalarını içeren müzikler öne çıkarken Göktürkler Dönemi’nde me-
rasim ve kutlama müzikleri önemli yer tutmuştur. Uygurlar Dönemi’nde ise lirik ve romanti k müziklere ağırlık verilmişti r.
Bu medeniyetlerin kültürleri Türk müziğine önemli değerler katmıştı r.

TÜRK MÜZİĞİ TARİHİ 159