Page 178 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

11. ÜNİTE

Osmanlı Dönemi’nde Kullanılan Nota Yazıları

Türkler, Orta Asya’dan iti baren farklı müzik yazıları kullanmıştı r. Örneğin Uygurlar, İran’da gelişti rilen “mani” müzik
yazısını kullanmış; Çin’de yaşayan Hitay Türkleri “ayalgu” adını verdikleri bir yazı sistemi gelişti rmişti r. İlk kez Fârâbî tara-
fı ndan kullanılan Kindî’nin ebcet notası; Şîrâzî, Urmevî, Abdülkadir Merâgî gibi üstatların katkılarıyla daha da gelişmişti r.
Ebcet notası, Arap alfabesindeki harf ya da harf gruplarının bir sese karşılık geldiği, süre değerlerini ise harfl erin altı na
konulan rakamların belirlediği nota yazım sistemidir.

Osmanlı Dönemi müzik adamları da bazı nota yazım sistemleri gelişti rmiş ancak bu
nota yazım sistemleri, meşk usulünde notaya ihti yaç duyulmamasından dolayı yaygın-
laşmamıştı r. Bu dönemde kullanılan nota yazım sistemleri şunlardır:

Neyzen Osman Dede Nota Yazısı: Neyzen Osman Dede’nin gelişti rdiği nota yazım
sistemi bir tür ebcet notasıdır. Bu nota yazım sisteminde Türk müziğindeki perdelerin
baş harfl eri Arap alfabesi ile yazılmıştı r. Neyzen Osman Dede konuyla ilgili bir de kitap
yazmıştı r.

Kantemiroğlu Nota Yazısı: Dimitri Kantemiroğlu, gelişti rdiği nota yazım sistemini
“Kantemiroğlu Edvârı” adlı eserinde tanıtmıştı r. Bu eser sayesinde Kantemiroğlu notası
ile yazılmış üç yüzden fazla peşrev ve kırk kadar saz semâisi günümüze ulaşmıştı r. Ney-
zen Mustafa Kevserî Efendi, “Kevserî Mecmuası” adlı eseri vasıtasıyla bu nota yazım
sistemiyle yazılan yüz altmış kadar eseri kayıt altı na almıştı r (Görsel 11.22).
Hamparsum Nota Yazısı: Hamparsum Limonciyan, III. Selim’in isteği üzerine bir
nota yazım sistemi gelişti rmişti r. Hamparsum nota yazım sistemi, müzisyenler tarafı n-
dan ilgiyle karşılanmış ve diğer sistemlerden daha sık kullanılmıştı r. Orta Çağ Avrupa-
sı’nda kullanılan neuma nota yazısını andıran bu nota yazım sisteminde ezginin çıkışla-
rını gösteren yedi adet işaret kullanılmıştı r.
Görsel 11.22: Kantem�roğlu nota yazısı örneğ�, Kevserî Mecmuası

1. ETKİNLİK

Aşağıda “ Hüseyni Külli Külliyat” adlı eserin (Görsel 11.23) Hamparsum notasıyla (Görsel 11.24) ve Batı müziği
nota yazım sistemiyle yazılan biçimleri verilmişti r. İki yazım biçimini karşılaştı rarak nota karşılıklarını bulmaya çalışınız.
Tespitlerini arkadaşlarınızla paylaşınız.

Görsel 11.23: Hüseyn� Küll� Küll�yat Görsel 11.24: Hamparsum notası

176 TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ