Page 182 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

11. ÜNİTE

11.3.2. Osmanlı Döneminde Kullanılan Çalgılar

Osmanlı İmparatorluğu’nun hâkim olduğu geniş coğrafya, farklı kültürlerin etkileşime geçmesini sağlamıştı r. Bu du-
rum Osmanlı müziğinde kullanılan çalgıların çeşitliliğini artı rmıştı r. Osmanlı müziğinde çalgılar Türk müziği ve askerî mü-
zik çalgıları şeklinde ayrılarak tezeneli, vurmalı, üfl emeli ve yaylı çalgılar olarak sınıfl andırılmıştı r (Tablo 11.5).

Tablo 11.5: Osmanlı Dönem� Türk Müz�ğ�nde Kullanılan Çalgılar
Vurmalı Çalgılar Kudüm, tef, daire

Üfl emeli Çalgılar Miskal, ney

Tezeneli Çalgılar Tambur, ut, kanun, lavta, santur, mugni, çeng
Yaylı Çalgılar Rebap (kemançe), sine keman, armudi kemençe, keman

Osmanlı Dönemi Türk müziğinde kullanılan bazı çalgılar şunlardır:

Kudüm: Etrafı keçe ile kaplanan Miskal (Müskâr, Erganun): “Pan Çeng: Türk müziğinde Hunlardan
bakır bir çanağın ağzına deri gerilme- fl ütü” olarak bilinen çok borulu bir iti baren kullanılan çeng, Osmanlı mü-
si sureti yle yapılan kudüm, dönemin çalgının Türk müziğindeki karşılığı olan ziğinde daha çok kadınlar tarafı ndan
en çok ilgi gören çalgılarındandır. Çift miskal, Türk müziğine Uygurlar Döne- tercih edilmişti r. Ayaktayken yere ko-
olarak kullanılan kudüm, “simit” adı mi'nde girmişti r. Yüzyıllar boyunca ilgi nularak veya otururken diz üstüne
verilen sehpaların üzerine oturtularak görmüş ve Osmanlı Dönemi’nde de yerleşti rilerek çalınabilen bu çalgı,
ve “zahme” denen küçük tokmaklarla kullanılmıştı r (Görsel 11.29). farklı ebatlarda türlere sahipti r (Görsel
vurularak çalınmıştı r (Görsel 11.28). 11.30).

Görsel 11.28: Kudüm Görsel 11.29: M�skal Görsel 11.30: Çeng
Ney: Tekke ve sanat müziklerinde Armudi Kemençe: Osmanlı müziği- Rebap: Orta Asya ve Orta Doğu
kullanılan ney, saz kamışından yapılan ne 18. yüzyılda girmişti r. Lavta ile birlik- müziklerinin yüzyıllar boyunca en sık
ve altı adet ön kısmında, bir adet de te eğlence müziği icrasında kullanılmış- kullanılan çalgısıdır. Osmanlı müzi-
arka kısmında deliği olan üfl emeli çal- tı r. Bütün bir ağacın oyulmasıyla yapılan ğinde 18. yüzyıla kadar kullanılan tek
gıdır. Ulvi bir ses rengine sahip bu çal- ve üç telli olan bu çalgı, düz yerleşti rile- yaylı çalgı olmuştur. Küre şeklindeki
gı; karar sesine göre mansur (la), şah rek ve tı rnaklar vasıtasıyla tellere do- gövdenin üst kısmına madeni çubuk
(si), davut (do), bolahenk (re), süpürde kunularak çalınmıştı r. Günümüzde fasıl yardımıyla tahta bir sap eklenmesi ve
(mi), müstahzen (fa) ve kız ney (sol) kemençesi veya klasik kemençe olarak önüne deri kaplanmasıyla oluşturul-
olarak isimlendirilmişti r (Görsel 11.31). da adlandırılmaktadır (Görsel 11.32). muştur (Görsel 11.33).

Görsel 11.31: Ney Görsel 11.32: Armud� kemençe Görsel 11.33: Rebap

180 TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ