Page 184 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

11. ÜNİTE

Mehter müziğinde kullanılan bazı çalgılar şunlardır:
Zurna: Ahşap malzemeden yapılan Boru: Arapların “nefi r” diye adlan- Çevgân (Çağana): Tepesinde hilal ve
ve uca doğru genişleyen dilli nefesli dırdığı boru, önceleri ağaç kabuğun- ziller bulunan bir çubuktan oluşan çalgı-
bir çalgıdır. Ucuna sipsi (kamış) takı- dan, sonraları bakır ya da pirinç levha- dır. Zayıf bir sese sahipti r ve törenlerde
larak çalınan zurnanın gövdesi genel- lardan yapılmıştı r. Boynu eğri olan bu işaret çubuğu olarak kullanılmıştı r. Çalın-
likle erik ağacından yapılmıştı r. “Kaba” çalgı, “nay-Türkî” ismiyle de anılmıştı r. ması hüner gerekti ren bu çalgıyı çalan-
ve “cura” olmak üzere iki türü bulu- Mehter müziğinde boru ile ezgi çalın- lara çevgânî denmişti r (Görsel 11.42).
nan bu çalgıyı icra edenlere zurnazen mamış, sadece belirli sesler vurgula-
denmişti r (Görsel 11.40). narak dem tutulmuştur. Boru çalanlara
boruzen ismi verilmişti r (Görsel 11.41).

Görsel 11.40: Zurna Görsel 11.41: Boru Görsel 11.42: Çevgân
Nakkare: Görünüşü ve yapılışı ku- Kös: Askerî müzikte kullanılan ve Zil: Askerî müzikte kullanılan bu
düme benzeyen nakkare, savaşlarda oldukça güçlü bir sese sahip olan da- çalgı, bakır ya da kalay karışımı malze-
at sırtı nda çalınmıştı r. Bu sazı çalanlara vul türüdür. Kösler, bakırdan yapılan melerden yapılmıştı r. Daire şeklindeki
nakkarezen denmişti r (Görsel 11.43). ve büyük bir kâseyi andıran gövdenin çalgının ortası çukur ve deliklidir. Delikli
ağzına deri gerilerek yapılmış ve tok- kısma deriden yapılan bağlar geçirilmiş
maklarla çalınmıştı r. Büyüklüklerine ve bu bağlarla tutulan bir çift zil, bir-
göre “at kösü”, “deve kösü” veya “fi l birine vurularak çalınmıştı r. Bu çalgıyı
kösü” olarak adlandırılmıştı r. Tören- çalanlar zilzen olarak isimlendirilmişti r
lerde yalnızca padişahın, savaşlarda (Görsel 11.46).
ise padişah ya da sadrazamın mehter
takımında kullanılmıştı r. Kös çalanlara
köszen ismi verilmişti r (Görsel 11.45).

Görsel 11.43: Nakkare

Tabılbaz: Nakkarenin küçük olanına
verilen isimdir (Görsel 11.44).

Görsel 11.44: Tabılbaz Görsel 11.45: Kös Görsel 11.46: Z�l

Mehter takımlarında üçer, beşer, yedişer veya dokuzar adet zurna, davul, nakkare, boru, zil ve çevgân bulundurulmuştur.
Buna göre mehter; “üç katlı”, “beş katlı”, “yedi katlı” veya “dokuz katlı” olarak isimlendirilmişti r. Katların sayısı, bağlı olduğu
kişinin konumuna göre belirlenmişti r.

182 TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ