Page 180 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

11. ÜNİTE

Tablo 11.4: Mevlevî Ay�nler�ndek� K�ş�ler

Mevlevî Şeyhi Mevlevî ayinlerini yöneten kişidir.

Mevlevî dergâhının müzikle ilgili tüm faaliyetlerinden sorumlu olan ve “mutrıp heyeti ”nde kudüm
Kudümzenbaşı çalgısında en kıdemli olan kişidir. Kudümzenbaşı; bilgisine güvenilen, geniş bir repertuvara sahip
olan, otoriter ve tecrübeli kudümzenler arasından seçilir.

Ney çalmak konusunda usta kabul edilen ve mutrıp heyeti nde kudümzenbaşıdan sonra gelen ikin-
Neyzenbaşı
ci önemli kişidir.

Naathan Ses tı nısı uygun olan tecrübeli ayinhanlar arasından seçilen ve ayinlerde naat okuyan kişidir.

Semazen Mevlevî ayinlerinde icra edilen müzik eşliğinde sema dönen kişilerdir.

ARAŞTIR-PAYLAŞ

Cami veya Mevlevî musikisi eserleri veren öncü bestecilerden birinin hayatı ve eserlerini araştı rınız. Eserlerin ses
dosyalarını da ekleyerek dijital ortamda sunum hazırlayınız. Hazırladığınız çalışmayı öğretmeninizle ve arkadaşlarınızla
sınıf ortamında paylaşınız.

Osmanlı Dönemi’nde Askerî Müziğin Gelişimi

Eski Türk devletlerinde “tabılhane” ve “nevbet” isimleriyle anılan
askerî müzik toplulukları, Osman Gazi Dönemi'nde de geleneğini sür-
dürerek savaşlarda, çeşitli törenlerde ve namaz vakitlerinde nevbet
vurmuştur. Fati h Sultan Mehmet Dönemi’nde ciddi bir gelişim göste-
ren topluluk, Yavuz Sultan Selim Dönemi’nde "Tab-ü Âlem Mehteran"
olarak adlandırılmıştı r. Kanuni Sultan Süleyman Dönemi’nde ise bu
topluluk için “Âlem Mehter” ve “Cemaat-ı Mehteran-ı Âlem” isimleri
kullanılmıştı r (Görsel 11.26).
Mehter, I. Murad zamanında yeniçeri birliklerinin kurulmasıyla
birlikte daha da gelişerek yeniçerilere yardım eden bir kurum hâli-
ne gelmişti r. Mehterde görev yapanlar da yeniçeriler gibi Kapıkulu
Ocağına bağlanmıştı r. Mehter, eski Türk devletlerinde olduğu gibi Os-
manlı Devleti ’nde de saltanatı n sembolü olarak görülmüş ve bir süre
sonra bağımsız bir kurum hâlini almıştı r.
Mehterin öncelikli görevi savaş zamanlarında askere moral kay-
nağı olmak ve cesaret vermekti r. Feti h esnasında nevbet vurmanın
farklı bir anlamı daha bulunmaktadır. Nevbet vurmak, savaşma-
dan ve hiçbir tarafı n askerlerinden kayıp vermeden fethi tamamla-
mak için psikolojik bir unsur olarak da kullanılmıştı r. Savaşılmadan
kazanılan savaşlarda mehter müziğinin büyük bir rolü olmuştur. Görsel 11.26: Osmanlı Dönem�’nde askerî müz�k

Türk müzik kültürünün önemli bir unsuru olan mehter, sosyal hayata da dâhil olmuştur. Spor müsabakalarında spor-
cuların ve halkın yarışmalara odaklanmasını sağlamak amacıyla kullanılmıştı r. Mehter müzisyenleri düğün törenlerinde,
bayramlarda, önemli günlerde, özel ve resmî kutlamalarda da nevbet vurmuşlardır.

Mehter takımı, 16. yüzyıla kadar mehter eserleri seslendirmişti r. Mehter eserleri nevbet vurma amacına göre savaş,
tören veya spor müsabakalarında kullanılmak için özel olarak bestelenmişti r. Mehter eserlerinin bazıları; hünkâr peşrevi,
at peşrevi, alay düzen peşrevi, elçi peşrevi, saat peşrevi ve rakkas peşrevidir.

178 TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ