Page 186 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

11. ÜNİTE

Dünyevi Türk Müziği

Konusunu Türk insanının kahramanlık, doğa, aşk, sevgi, ölüm, ayrılık, özlem gibi yaşama özgü duygularından alan
müzik türüne dünyevi Türk müziği denir. Kendine has ezgi yapısına sahip bu müzik türü üçe ayrılmaktadır:
Türk Halk Müziği

Türk halk müziği, Türk halkının Orta Asya'dan günümüze kadar devam eden yaşantı sını yansıtan müzik türüdür. Tek
sesli ve makamsal bir yapıya sahip bu müzik türü, kuramsal açıdan oldukça sadedir.
Türk Sanat Müziği

Dünyanın en köklü geleneksel müziklerinden biri olan Türk sanat müziği, makam ve usul esaslarına dayanan tek sesli
bir müzik türüdür (Tablo 11.6). Cumhuriyet Öncesi Dönem’e atı ft a bulunurken “Türk makam müziği”, “Osmanlı müziği”,
“saray müziği” ve “klasik Türk müziği” gibi isimler kullanılmaktadır.

Tablo 11.6: Türk Sanat Müz�ğ�nde Kullanılan Bazı Makam ve Usuller

• Hicaz Makamı • Hüzzam Makamı • Çargâh Makamı
Türk Sanat Müziği • Rast Makamı • Nihavent Makamı • Acemaşiran Makamı
Makamları • Uşşak Makamı • Acemaşiran Makamı • Eviç Makamı
• Bayati hüseyni Makamı • Eviç Makamı

• Sofyan • Devrihindi • Evfer
Türk Sanat Müziği • Aksak Semâi • Devrituran • Oynak

Usulleri • Türk Aksağı • Müsemmen • Raks Aksağı
• Yürük Semâi • Düyek • Aksak Semâi

Türk Askerî Müziği

Yüzyıllar boyunca Türk askerinin kahramanlığını ve gücünü temsil ederek günümüze kadar ulaşan bir müzik türüdür.
Bu müzik türü; “tuğ”, “nevbet” ve son olarak da “mehter” olarak adlandırılmıştı r. Mehter takımları; savaşlarda, resmî
törenlerde, bayram ve kutlamalarda görev almıştı r. Bu topluluklar marşların yanı sıra Türk halk müziği, Türk sanat müziği
ve dinî müzik eserleri de icra etmişti r. Mehter müziğinde davul, kös, zurna, zil gibi çalgılar kullanılmıştı r.

Dinî Türk Müziği
Konusunu Allah sevgisi ve İslam inancından alan, Hz. Peygamber (S.A.V.) ve sahabenin uygulamalarıyla İslam tasavvu-
funun görüşleri doğrultusunda ortaya çıkan bir müzik türüdür. İslam'ın kabulüyle birlikte Türklerdeki dinî hayat zamanla
camilerde, tekkelerde ve çeşitli dinî içerikli toplantı larda yapılan ibadet esnasında, belirli kurallar çerçevesinde icra edilen
bir müzik meydana geti rmiş; bu müzik türüne de Türk din musikisi adı verilmişti r (Özcan, 2009, s. 565-566).
Dinî Türk müziği, cami müziği ve tekke müziği olmak üzere ikiye ayrılmaktadır:

Cami Müziği
Dinî içerikli Türk sanat müziğinin camilerde ve camilere bağlı müesseselerde dinî bakımdan önemli zamanlarda icra
edilen türüdür. Cami müziği icrası sadece insan sesiyle gerçekleşti rilmektedir.

Tekke Müziği
Çeşitli dergâhlarda insan sesi ve çalgılarla birlikte icra edilen dinî Türk müziği türüdür. Tekke müziğinde kullanılan
başlıca çalgılar; ney, tambur, bendir ve kudümdür. Bütün tekkelerde müziğe yer verilmekle birlikte müziğin en yaygın
kullanıldığı dergâhlar Mevlevîhanelerdir.

184 TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ