Page 191 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

11. ÜNİTE

Dinî Türk Halk Müziği

Türk halk müziğinin dinî içerikli türüne dinî Türk halk müziği denir. Dinî Türk halk müziği, geleneksel sanat müziğinin
etkisiyle gelişti ği için bu türdeki eserler genellikle makamsal özellikler taşımaktadır. Günümüzde de varlığını sürdüren en
yaygın dinî Türk halk müziği biçimleri, tekke müziği (Alevi ve Bektaşî müzikleri) biçimleridir (Tablo 11.8).

Tablo 11.8: D�nî Türk Halk Müz�ğ�n�n Başlıca B�ç�mler�

Tekke Müziği İlâhi, savt, nefes, semah vb.

Tekke müziği biçimlerinden bazıları şunlardır:

İlâhi: Allah’ı övmek ve ona dua etmek amacıyla yazılan şiirlerin yalın ezgilerle okunması sureti yle oluşan eserlerdir.
Bazı topluluklarda farklı isimler alan ilâhiler, bağımsız bir biçim hâline gelmişti r.
Savt: Bazı tekkelerde seslendirilen saba makamındaki ilâhilerdir.

Nefes: İlâhinin Bektaşî geleneğindeki genel adıdır. Bektaşî-
lerin öğreti ve inançlarını içeren tasavvufi sözlerden oluşur. İc-
rasında “Bektaşî raksı” ya da “Bektaşî devrirevanı” usullerinden
birinin kullanılması, bu biçimin en belirgin özelliğidir.

Semah: Alevi-Bektaşî geleneğinin “ayinicem” adı verilen
törenlerinde kullanılan ve ağırlama, yeldirme, şahlanma olmak
üzere üç aşamadan oluşan sözlü bir biçimdir. Bu törenlerde se-
mah dönülmesinden dolayı törenin eşlik müziği de aynı isimle
anılmaktadır. Semahların sözleri saz eşliğiyle ya da bir Alevi bü-
yüğünün adının geçti ği şiirle sona ermektedir. Semah icrasında
yalnızca bağlama kullanılmaktadır (Görsel 11.61).
Görsel 11.61: Semah dönme
Dünyevi Türk Sanat Müziği
Osmanlı Devleti 'nden iti baren gelişen dünyevi Türk sanat müziğinde sözlü ya da sözsüz Türk müziğine has pek çok
müzik biçimi kullanılmıştı r (Tablo 11.9). Dünyevi Türk sanat müziğinin günümüzde kullanılan başlıca çalgıları; kanun, ut,
tambur, ney, klasik kemençe, keman, tef ve kudümdür.

Tablo 11.9: Dünyev� Türk Sanat Müz�ğ� B�ç�mler�nden Bazıları
Kâr, kârçe, kâr-ı natı k, ağır sema, beste, nakış beste, yürük sema, sema şarkı,
Sözlü Biçimler
gazel, nakış ağır sema, nakış yürük sema, köçekçe, tavşanca vb.

Sözsüz Biçimler Taksim, peşrev, meşk, saz semâisi, longa, şarkı, ara nağme vb.

Dünyevi Türk sanat müziği biçimlerinden bazıları şunlardır:

Beste: Farsçada “bağlanmak” anlamına gelen bu terim, söz ve ezgiyi birbirine bağlamak manasında kullanılmaktadır.
Besteler, dört mısralı güft elerden oluştuğu için murabba beste olarak da adlandırılmaktadır.

Murabba beste biçimindeki eserlerde zemin, eserin yapılanmasının oluşturulduğu bölümdür. Nakarat, makamın ka-
rar sesinde biten ve eseri sonuca bağlayan kısımdır. Meyan ise farklı bir makama geçiş yapılan bölümdür (Görsel 11.62).

Görsel 11.62: Murabba beste yapısı

TÜRK MÜZİĞİ TARİHİ 189