Page 192 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

11. ÜNİTE

BİLGİ NOTU

Eserlerin sözlerine sonradan eklenen, eseri süslemeye yarayan ve usul ile uyumlu olan hece veya söz gruplarına
terennüm denir.

Nakış Beste: Osmanlıcada “eksiklik, noksanlık” anlamına gelen “nakış” kelimesi, yapısında eksiltmeye gidilen Türk
sanat müziği biçimlerinde kullanılmaktadır. Nakış beste biçimi, terennüm sayısının azaltı lması şeklinde uygulanmaktadır
(Görsel 11.63).

Görsel 11.63: Nakış beste yapısı
Yürük Semâi: Yapısal olarak besteye benzeyen bu biçimin besteden tek farkı, her zaman yürük semâi usulüyle yazıl-
mış olmasıdır. Yürük semâinin nakış beste ile aynı yapıda olan türü nakış yürük semâi olarak adlandırılmaktadır.

Şarkı: Türk sanat müziğindeki en küçük sözlü biçimdir. Genellikle 10 zamanlıya kadar olan usullerle bestelenmekte
ve yapısında terennüm bulunmamaktadır. Bu biçimin mısra sayısına göre farklı yapılanmaları vardır ve bunların en sık
kullanılanı, dört mısralı yapıda olanıdır (Görsel 11.64).

Görsel 11.64: Dört mısralı şarkı yapısı
Gazel: İki veya daha fazla mısranın belirli bir makamda ve usulsüz olarak icra edilmesiyle oluşan biçimdir.

Taksim: Bir çalgı ile doğaçlama şekilde icra edilen, bir makamın tüm özelliklerini gösteren ve birden fazla makama geçiş
yapabilen usulsüz (ölçüsüz) bir biçimdir. Taksimin eserin girişinde icra edilen türüne gösteri taksimi, faslın ortasında baş-
ka makamlara geçilip tekrar aynı makama dönülerek tamamlanan türüne ara taksim denmektedir. Farklı makamlardaki
eserleri birbirine bağlamak için bir makamla başlayıp diğer makamla biten türü ise geçiş taksimi olarak adlandırılmaktadır.

BİLGİ NOTU

Aynı makamda yazılmış sözlü ve sözsüz eserlerin belirli bir sıra ile icra edilmesine fasıl denir. Klasik fasıldaki sıra-
lama; taksim, peşrev, kâr, birinci beste, ikinci beste, ağır semâi, yürük semâi ve saz semâisi şeklindedir.

Peşrev: Farsçada “önde giden” anlamına gelen terim, Türk sanat müziği fasıllarının başında giriş müziği olarak kullanıl-
maktadır. Aksak usullerin kullanılmadığı peşrev biçimi, hane ismi verilen bölümlerden oluşmakta ve haneyi biti şe götüren
bölüme teslim adı verilmektedir (Görsel 11.65).

Görsel 11.65: Peşrev yapısı

190 TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ