Page 7 - ZENGİNLESTİRME-ÖLÇME ARAÇLARI

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI

FARKLILAŞTIRMADA ZENGİNLEŞTİRME UYGULAMALARINA YÖNELİK
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ARAÇLARI

BÖLÜM 1

ZENGİNLEŞTİRME SÜREÇLERİNDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

1. ZENGİNLEŞTİRME SÜREÇLERİNDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMENİN AMACI
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) kapsamında farklılaştırma, eğitim sisteminde bir seçenek olmaktan ziyade her öğ-
rencinin potansiyelini en üst düzeye çıkarma sorumluluğunun bir gereği olarak kabul edilmektedir. Bu modelde zenginleş-
tirme, akranlarına göre daha ileri düzeyde olan öğrenciler için müfredatın sadece niceliksel olarak artırılması değil derinlik
ve karmaşıklık açısından niteliksel bir dönüşüme uğratılması olarak tanımlanır (MEB, 2024c; Sak, 2012). Farklılaştırılmış
ve zenginleştirilmiş bir sınıfta ölçme ve değerlendirme, “madde (soru) paradigmasından etkinlik paradigmasına” geçişi
esas alır. Zenginleştirme süreçlerinde ölçme ve değerlendirmenin temel amacı, geleneksel eğitimdeki “kim öğrendi?” so-
rusuna yanıt arayan statik bir kontrol mekanizması olmaktan ziyade öğretimi şekillendiren, öğrenciye anlık geri bildirim
sağlayan ve gelişim sürecini belgeleyen bir pusula görevi görmektir (MEB, 2024a).

1.1. Zenginleştirmede “Öğrenme Kanıtı” Nedir?
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) ile eğitim sisteminde ölçme ve değerlendirme açısından köklü bir paradigma deği-
şimi yaşanmaktadır. Bu değişimlerin başında, geleneksel “madde (soru) paradigmasından” “etkinlik paradigmasına” geçiş
gelmektedir (MEB, 2024a). Bu yeni yaklaşım çerçevesinde öğrenme kanıtı, öğrencinin bir ünite veya tema boyunca ka-
zandığı bilgi, beceri, eğilim ve değerlerin somut, gözlemlenebilir ve analiz edilebilir göstergeleridir (MEB, 2024b). Zengin-
leştirme uygulamalarında öğrenme kanıtı, sadece öğrencinin doğru cevabı seçip seçmediğiyle değil bilgiyi gerçek yaşam
durumlarında nasıl yapılandırdığı ve bu bilgiyi yeni bağlamlara nasıl transfer ettiğiyle ilgilidir (MEB, 2024a).

1.1.1. Sonuç Değil Süreç Odaklı Kanıt Anlayışı
Zenginleştirilmiş sınıflarda değerlendirme, öğretimin sonunda yapılan statik bir kontrol mekanizması olmaktan çıkarak
öğretim sürecinin doğal bir parçası ve tamamlayıcısı hâline gelmiştir (MEB, 2024c). Bu anlayış, değerlendirme kanıt-
larının öğretme-öğrenme yaşantılarından önce belirlendiği “geriye doğru tasarım” (backward design) ilkesine dayanır
(MEB, 2024a). Kanıtlar, öğrencinin sadece nihai bir ürün (ödev, makale vb.) ortaya koymasını değil o ürüne ulaşana
kadar geçtiği bilişsel yolları da içermelidir.
Bu süreçte kullanılan öğrenme günlükleri, yansıtıcı yazılar, giriş-çıkış kartları ve süreç gözlem formları, öğrencinin
metabilişsel gelişimini ve öz düzenleme becerilerini ortaya koyan önemli ölçme ve değerlendirme araçlarıdır (MEB,
2024a; MEB, 2024c). Geleneksel sonuç ve not odaklı değerlendirmenin aksine bu yaklaşımda öğrencinin öğrenme
hızı, anlamlandırma biçimi ve karşılaştığı zorluklarla baş etme stratejileri sistemli bir şekilde izlenerek öğrenciye anlık
ve açıklayıcı geri bildirimler sağlanır (Tomlinson, 2001; MEB, 2024a). Böylece değerlendirme, öğrenmenin değerlen-
dirilmesi (düzey belirleyici) olmaktan çıkıp öğrenme için değerlendirme (biçimlendirici) niteliği kazanır (MEB, 2024a).

1.1.2. Beceri Gelişiminin İzlenmesi
TYMM’de beceriler, “işevuruk” (operational) şekilde tanımlanmış ve süreç bileşenleri aşamalı olarak oluşturulmuştur
(MEB, 2024a). Bu yapı, zenginleştirme süreçlerinde öğrencinin bir becerinin (analiz, sentez veya uygulama) hangi
aşamasında olduğunu somut olarak izlemeyi sağlar. Performans görevleri, beceri gelişiminin izlenmesinde en güçlü
kanıt kaynağıdır çünkü bu görevler öğrencinin bilgiyi gerçek yaşam bağlamlarında, özgün ve karmaşık durumlarda
kullanmasını gerektirir (MEB, 2024c).
Performans değerlendirme, bilginin sadece var olup olmadığını değil aynı zamanda o bilginin anlamlı bir şekilde kulla-
nılıp kullanılmadığını ortaya koyarak gelişim sonuçlarını gözlenebilir kılar (MEB, 2024b). Öğrencinin sergilediği perfor-
mans, analitik dereceli puanlama anahtarları (rubrikler) ile değerlendirilerek gelişimindeki güçlü ve zayıf yönler ölçütle-
re bağlı olarak tespit edilir (Gregory & Chapman, 2012). Bu süreçte başarı, mutlak bir standarttan ziyade bireyin kendi
başlangıç noktasından itibaren kat ettiği mesafe ve gelişim düzeyi üzerinden tanımlanır (MEB, 2024c).

9