Page 27 - Osmanlı Türkçesi 1

B İ R İ N C İ Ü N İ TE

1.4. OsMAnlI Türkçesİnİn TArİhî seyrİ

K o N u y a H azı rlı K
1. Doç. Dr. Mehmet Gürlek'in “Dilin sürekliliğini ve sınırsızlığını sağ-
layan özelliği canlı oluşudur. Toplumun yaşamındaki değişmeler,
farklı kültürlerden ve bununla birlikte o kültürlerin dillerinden
etkilenmeler ile dil, tıpkı yaşayan bir varlık gibi, zaman içinde de-
ğişir, gelişir. Her dilin tarihi içinde dönem dönem farklılıklar ve
bazı bölümlere ayrılmalar görülür. Bu dönemleri birbirinden ayı-
ran unsurlar dilde meydana gelen değişme ve gelişmedir.” sözle-
rinden hareketle dilin gelişimi konusunda neler söyleyebilirsiniz?
2. Dillerin tarihî seyri içinde farklı dönemlerde farklı özellikler göster-
mesinin nedenleri neler olabilir? Düşüncelerinizi açıklayınız.

Türk dilinin Beylikler Dönemi’nden başlayarak günümüze kadar varlığını devam
ettiren tarihî sürecine Batı Türkçesi adı verilir. Batı Türkçesinin 13. yüzyıldan 20.
yüzyılın başlarına kadar devam eden dönemine ise Osmanlı Türkçesi denir.

11. yüzyıl ve sonrası, Oğuz Türkleri için Orta Asya’dan İran’a ve Ana dolu’ya doğru
yaklaşık iki yüzyıl sürecek bir fetih ve göç dönemidir. Bu dönemde yeni coğrafya,
dil ve kültürlerle karşılaşmanın tabii sonucu olarak Türk dilinde çeşitli değişimler
meydana gelmiş ve Oğuz lehçesine dayanan yeni bir dil biçimi ortaya çıkmıştır.

Anadolu Selçukluları zamanında Arapça ve Farsçanın ilmî ve edebî sahalardaki
ağırlığı nedeniyle eğitimde ve resmî işlerde daha çok Arapça ve Farsça kullanıl-
mış; Anadolu Beylikleri Dönemi’nde ise Türkçe resmî dil kabul edilmiştir. Türk
beylikleri içinde millî birliği sağlayarak Anadolu ve Rumeli başta olmak üzere
geniş bir coğrafyada hâkimiyet kuran Osmanlılar da Türkçeyi resmî dil kabul et-
miş ve yüzyıllar boyunca onu işleyerek bilim ve sanat dili hâline getirmişlerdir.

Batı Türkçesinin bugün Türkiye topraklarında kullanılan biçimi Türkiye Türkçesi
adıyla anılmaktadır.
Osmanlı Türkçesi geçirdiği değişimlere göre üç dönem olarak ele alınır:

1. Eski Anadolu Türkçesi Dönemi (12-15. yüzyıllar)

Anadolu Selçukluları, Beylikler Devri ve Os man lı’nın kuruluş yıllarını içine alan bu
dönemde Türkçe oldukça sadedir. Yunus Emre ilahileri bu dönemin seçkin eser-
lerindendir. 15. yüzyıldan itibaren bilim ve sanat dili hâline gelen Türkçe olgun
örneklerini vermeye başlar. Bu süreçte Arapça ve Farsçanın dil özellikleri de alınır.
15. yüzyılın ilk çeyreğinde Süleyman Çelebi’nin yazdığı Vesiletü’n-Necat (Mevlit)

26 adlı mesnevi, bu dönemin önemli edebî eserlerinden biridir.