Page 128 - ESTETİK 11

5.4. İslam Estetiğinde Güzellik ve Ulvilik

İnsan, gücünü aşan azametli, ihtişamlı, görkemli yüce şeylerin veya bu duyguları bize ya-
şatan sanat eserlerinin karşısında derin bir hayret, hayranlık ve ürperti yaşar. Bu olayları
izlemek, şahit olmak, düşünmek insanda muazzam bir zevk ve haz duygusu uyandırır.
Bize bu duyguları yaşatan varlıklar ve olaylar karşısında estetik bir zevk yaşayıp bunları
güzel görürüz.

5.4.1. İslam Estetiğinde Güzellik ve Ulvilik Arasındaki İlişki

Estetik tecrübelerden zarafet duygusunu bizde uyandıran şey incelik, sevimlilik ve yu-
muşak çizgilerdir. Görkemli, ihtişamlı, azametli, yüce şeylerin veya bu duyguları bize
yaşatan sanat eserlerinin karşısında ise derin bir hayret, hayranlık ve ürperti yaşarız. Bu
duygularla beraber bedii (yani estetik tecrübe) deneyimleriz. Bu olayları izlemek, şahit
olmak, düşünmek bizde muazzam bir zevk ve haz duygusu uyandırır (Görsel 5.6). Bize
başka dünyalar açar.

Kuran’daki yücelik sahneleri, dağların savruluşu, yıldızların dökülüşü gibi doğada yücelik
duygusu uyandıran bir manzara veya bir sanat eseri karşısında oluşan yücelik duygusu
bizi her şeye gücü yeten bir kudretin varlığıyla tanıştırır.

İslami estetik anlayışına göre güç, kudret ve azamet ve bunun gibi duyguları uyandıran
her türlü büyüklük ve ululuk tecrübesi insanda güzellik ve zevk duygusunu uyandırır.
Büyüklük ve yücelik “kemal”i (eksiksiz olanı) ifade eder. Gerçek kudret, kuvvet, izzet ve
azamet ise Allah’a aittir. Her türlü kudret ululuk tecrübesi Allah’ın cemal, celal, azamet,
ululuk ve büyüklüğünü hatırlatır. Allah’ın ululuğu cemal ve celal sıfatlarının estetik dü-
zeyde tecrübesidir.

Bilgi
Notu
‘‘

Türk İslam estetiğinin en ulu örnek-
lerinden olan Süleymaniye’nin yapı-
mı ve kullanılan malzemelerin özel-
likleri de bizi şaşkına çevirmektedir.
Caminin bina edildiği sütunlar Mısır
İskendireye’sinden, Baalbek’ten
denize kadar sürülüp gemiyle İs-
tanbul’a getirildi. Diğer sütunlar ise
İstanbul’dan tedarik edildi. Ak mer-
merler Marmara Adası’ndan, yeşil
mermerler Arabistan’dan getirildi.
Kapılar abanoz ağacından, renkli
nakışlı camlar günün farklı saatinde
ve mevsimlerde güneşin ışınları ile
renk değiştirerek her an farklı bir
manzara verecek şekilde yapıldı.
Görsel 5.6: 17. Devlet Türk Süsleme Sanatları Yarışması 2013, Celi Sülüs
Müsenna, Kadir Sakoğlu
‘‘
126