Page 62 - TÜRK HALK MÜZİĞİ TEORİ VE UYGULAMASI | 11

3.1.4. Ölçü

Ölçüler usul rakamlarıyla gösterilen değerlerdir. Porte üzerinde dik çizilen ölçü

çizgileriyle belirtilir.

Derece, Hız

Usul rakamlarındaki zaman birim sayısı küçüldükçe usul ağırlaşır, birim sayısı büyüdükçe
usul hızlanır. Türk müziğinde buna “mertebe” denir.

Örneğin 3/4’lük veya 3/8’lik usul rakamlarına sahip eserler semai usulündedir ancak hızları
farklıdır.

3.1.5. Düzüm Kavramı

Belirlenen sınırlar içinde tekrarlanan, sade hareketlerdir. Zaman içinde uygunluk demektir.
Seslerin bir düzen içinde bir araya gelerek meydana getirdikleri düzgün ve anlamlı süre

kalıplarıdır. Süre değerlerinin birbiriyle eşit olması gerekmez.

Düzüm Vuruşları

Vuruşların kuvvetli ve zayıf vurgularına göre 2’li veya 3’lü düzüm çeşitleri oluşur. Meydana
gelen bu kalıpları ölçmek için düzümlere denk gelen her birim zamana bir sayı verilir.
Düzüm ikili ise aşağı yukarı olmak üzere 2/4’lük ölçü hareketi gibi sayma yapılır. Düzümleri
ölçmek için yapılan bu sıralı sayma biçimlerine “düzüm vuruşları” denir. Farklı düzümlerin

birleşmesinden “basit usuller, bileşik usuller ve karma usuller” olmak üzere üç farklı usul
oluşmuştur.

Birinci vuruş, kuvvetli (+) ile gösterilir.

İkinci vuruş, yarı kuvvetli (>) ile gösterilir.

Üçüncü vuruş, zayıf (-) ile gösterilir.

Düm (+) Düm (+)

2 3 œ
4 ã 4 œ œ

Tek (>) Tek (>) Tek (>)

Görsel 3.1: İki zamanlı usulde düzüm Görsel 3.2: Üç zamanlı usulde düzüm

61