Page 22 - TÜRK MÜZİĞİ TARİHİ

1. ÜNİTE

1.2.2. Türk Müziği Türleri

Tarih içinde kendi köklü geleneğini oluşturarak toplumun duygu ve düşüncelerini dile getiren Türk ulusuna
ait müziklere Türk müziği denir. Türk müziği, geleneksel Türk müziği ve çok sesli Türk müziği olmak üzere ikiye
ayrılır. Geleneksel Türk müziği ve çok sesli Türk müziği arasında özellikle kullanılan çalgılar, üslup, yorum, çalgıla-
ma ve orkestrasyon yönüyle farklılıklar vardır.
1. Geleneksel Türk Müziği: Gelenek belli bir geçmişi olan, aktarılan değerler bütünüdür. Geleneğin oluşması
için toplum tarafından benimsenip yaşanması gerekir. Gelenek, bir toplumda, bir toplulukta eskiden kalmış olma-
ları dolayısıyla saygın tutulup kuşaktan kuşağa iletilen, yaptırım gücü olan kültürel kalıntılar, alışkanlıklar, bilgi, töre
ve davranışlardır (TDK).
“Gelenek ve kültür kavramları günlük yaşamda çokça birbirine karışan iki farklı kavram olmuştur. Her ne kadar
birbiri yerine kullanılsa da bilimin tanımlaması bu kavramlar için farklıdır. Kültür, genel manada bakıldığında bir top-
lumu diğer toplumlardan ayırt eden, maddi manevi birçok unsuru içinde barındırıp toplumu oluşturan bireylerin ço-
ğunluğu tarafından kabul gören yaşama tarzıdır” (Turhan, 1994, s. 45). Gelenek ise kültürün sebep olduğu davranış
biçimi olarak kabul edilir. Gelenek, herhangi bir topluma ait kültürün anlaşılmasına olanak sağlayan vasıtalar olarak
açıklanabilir (Erdentuğ, 1977, s. 12).
Geleneksel müzik, sanat endişesi olmadan çalınıp söylenmesinin yanı sıra yalın ve yapmacıksız bir yapıya sa-
hiptir. Toplumun tüm katmanlarını içerisinde barındıran geleneksel müzik, toplumun kültüründen ve yaşayış
biçiminden etkilenerek ortaya çıkmıştır. Geleneksel müzik, toplum geleneklerine bağlı olduğu için geçmişle gü-
nümüz arasında muazzam bir kültür köprüsüdür. Geleneksel müzikler oluşturanı belli olan ve oluşturanı belli
olmayan (anonim) olarak gruplanabilir. Aslında anonim olanların da oluşturanı vardır ama geleneksel müziğimiz
oldukça eski ve köklü bir müzik olduğu için zaman içinde birçok eserin sahibinin kim olduğu unutulmuştur. Ge-
leneksel müzikler, zaman içerisinde halk arasında kulaktan kulağa yayılıp uzun yıllar boyunca ait olduğu halkın
içinde süreklilik göstererek yaşar.
Kuşaktan kuşağa aktarılarak geçmişten günümüze gelen, yaşatılan ve toplumun bireylerini birbirine bağlayan
müziklere geleneksel Türk müziği (GTM) denir. Geleneksel Türk müziği, dinî ve dünyevi müzik olmak üzere ikiye
ayrılır. Dünyasal konuları içeren geleneksel müziklere dünyevi Türk müziği, inançsal konuları içeren geleneksel
müziklere ise dinî Türk müziği denir.
A) Dünyevi Türk Müziği
Müzik türlerimiz toplumsal işlevleriyle kültürel yapımızın şekillenmesinde önemli bir rol oynamıştır. Türk mü-
ziği; Türklerin göçebe hayattan yerleşik hayata geçmesiyle halk arasında icra edilen müzik, devletin yönetildiği
merkez ve çevresi civarında yapılan müzik, askerî ortamda yapılan müzik vb. olarak sınıflanmaya başlamıştır. Türk
Halk Müziği, Türk Sanat Müziği ve Askeri Müzik olmak üzere üçe ayrılır:
Türk Halk Müziği (THM): Kendine özgü çalgıları, çalış ve söyleyiş tavırları, türleri, biçimleri ve geniş repertuvarıyla
ulusal nitelikleri bünyesinde taşıyan, halk biliminin diğer dallarıyla iç içe oluşan, yöresel müziklerin birleşimiyle ortaya
çıkan bir müzik türüdür (Emnalar, 1998, s. 27) (Görsel 1.11).

Görsel 1.11: İstanbul Devlet Türk Halk Müziği ve Modern Folk Müziği Araştırma ve Uygulama Topluluğu

20 TÜRK MÜZİK TARİHİNE GİRİŞ