Page 25 - TÜRK MÜZİĞİ TARİHİ

1. ÜNİTE

Türk Sanat Müziği (TSM): Türk sanat müziği, Selçuklu ve özellikle Osmanlı uygarlığının bir ürünüdür. Türk
sanat müziği, zaman içinde şekillenirken farklı milletlerin müzikleriyle de etkileşim içinde olmuştur. Dünyevi bir
müzik olup aynı zamanda makamsaldır. Türk sanat müziği günümüze kadar Türk makam müziği, Osmanlı-Türk
müziği, saray müziği, klasik Türk müziği gibi isimler de almıştır (Görsel 1.23).

Görsel 1.23: İstanbul Tarihî Türk Müziği Topluluğu
TSM’de Türk müziğinin ihtiyaç duyduğu nazari konuları içeren ve günümüzde de kabul gören ses sistemi,
Hüseyin Sadettin Arel (1880-1955), Suphi Ezgi (1869-1962) ve Salih Murat Uzdilek (1891-1967) tarafından gelişti-
rilmiştir. Arel-Ezgi-Uzdilek sistemi olarak benimsenen ve adlandırılan bu sistem birbirine eşit olmayan 24 aralıktan
oluşmuştur.
Arel-Ezgi-Uzdilek ses dizisinde bulunduğu hâlde Türk sanat müziğinde pratikte kullanılmayan bazı perdeler
de mevcuttur. Arel-Ezgi-Uzdilek sisteminde teorik olarak yazılan dik bûselik, dik geveşt ve benzeri perdelerin
bugün de çalınan ve okunan eserlerde kullanılmadığı birçok icracı (korist, solist ve saz sanatçıları) tarafından dile
getirilmiştir. TSM’de 13. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar on yedili, 20. yüzyıldan sonra ise yirmi dörtlü ses sistemi kulla-
nılmıştır (Tablo 3). TSM’ de yirmi dörtlü perde sistemi, tambur esas alınarak kullanılır.
Tablo 3: 24’lü Perde Dizgesi

& w w Ï7 8 Ï Ï9 0 Ï w Ï8 9 Ï Ï0 w Ï8 9 Ï Ï0 w
DİYEZLİ w Ï8 9 Ï Ï0 w Ï8 9 Ï Ï0

BEMOLLÜ & w Ï 3 4 Ï Ï5 w Ï 3 4 Ï Ï5 w w Ï 2 3 Ï Ï4 5 w Ï 3 4 Ï Ï5 w Ï 3 4 Ï Ï5 w Ï 5
Ï

PERDE ADI Kaba Çargâh Kaba Nim Hicaz Kaba Hicaz Kaba Dik Hicaz Yegâh Kaba Nim Hisar Kaba Hisar Kaba Dik Hisar Hüseynî Aşiran Acem Aşiran Dik Acemaşiran Irak Geveşt Dik Geveşt Rast Nim Zirgüle Zirgüle Dik Zirgüle Dügâh Kürdî Dik Kürdî Segâh Bûselik Dik Bûselik

BİLGİ NOTU
Türk müziği tarihi içinde kullanılan birçok nota yazısı vardır. Bu
nota yazılarının belli başlı olanları şunlardır:
• Ebced nota yazısı (10. yüzyıl) (Görsel 1.24)
• Ali Ufkî nota yazısı (1650)
• Kantemiroğlu nota yazısı (18. yüzyıl) Yegâh Rast Z rgüle
• Hamparsum nota yazısı (19. yüzyıl) Görsel 1.24: Ebced nota örnekleri

TÜRK MÜZİK TARİHİNE GİRİŞ 23