Page 226 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

12. ÜNİTE

12.1. Resmî Olmayan Eğiti m Kurumları

HAZIRLIK ÇALIŞMASI

1. Türk müziği eğiti mi verilen resmî olmayan eğiti m kurumlarının toplumun kültürel yapısına hangi katkıları olabilir?
2. Türk müziği eğiti mi verilen Enderunun yapısına benzeyen günümüz eğiti m kurumları hangileridir?

Yüzyıllardır Anadolu topraklarında yaşayan Türkler, kökeni Orta Asya’ya kadar uzanan gelenek göreneklerini nesilden
nesile aktarmışlardır. Anadolu'da farklı isimler ve benzer yöntemlerle resmiyet kazanmadan sürdürülen bu aktarım, halkın
gönüllü olarak oluşturduğu eğiti m ve kültür kurumları sayesinde devamlılık kazanmıştı r. Türk müziği eğiti mi veren bu ku-
rumlar, zengin ve köklü Türk kültürünün özünü yansıtmıştı r.

12.1.1. Geleneksel Musiki Meclislerinin Müzik Eğiti mine Katkıları

Türk insanının kültürel değerlerinin gelecek nesillere aktarılmasında önemli rol oynayan musiki meclisleri, Anado-
lu’nun farklı şehirlerinde yapılanmış ve dönemsel toplanma geleneğini koruyup günümüze kadar gelmişti r. Usta-çırak
geleneğiyle sistemleşen bu meclisler, Ahilik geleneğinin içerisinde oluşmuştur.

BİLGİ NOTU

Ahilik, Anadolu’da 13. yüzyıldan 20. yüzyıl başlarına kadar varlık gösteren ve bugünkü Esnaf ve Sanatkârlar
Odaları Birliğinin karşılığı olan kurumdur. Ahilik geleneğinde gençlere gündüzleri meslek becerileri kazandırılırken
geceleri de sohbet toplantı larıyla manevi değerler eğiti mi verilmişti r. Bu kurum, toplumsal yaşamı ve hareketleri
deneti m altı nda tutma fonksiyonu da görmüştür.

Geleneksel sohbet meclisleri, eski Türk gelenek
görenekleri ile Türk-İslam düşüncesinin bir araya gel-
mesinin en güzel örneğini temsil etmişti r. Köy odaları,
bey konakları, şahıs evleri gibi mekânlarda toplanan
bu meclisler, bir yandan sivil toplum örgütü görevi
üstlenirken diğer taraft an da millî kültürün yapı taşı
olmuştur. Toplumun sosyalleşmesini sağlamanın yanı
sıra topluma gelenek, görenek, örf, âdet, inanç ve mü-
zik kültürü açısından değer katmıştı r. Geleneksel soh-
bet meclislerinin en bilinenleri; sıra geceleri, barana
geceleri, yâren sohbetleri ve gezeklerdir (Görsel 12.1).

Görsel 12.1: Yâren sohbetler�nde halk dansları, Kastamonu
ARAŞTIR-PAYLAŞ

Şanlıurfa sıra geceleri ve Çankırı yâren kültürünün özelliklerini video kayıtları ile birlikte araştı rınız. Edindiğiniz
bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız.

Geleneksel sohbet meclislerini oluşturan en önemli unsurlardan biri müzik olmuştur. Bu sohbet meclislerinde müzik;
karşılama, eğlence, uğurlama gibi törenlerin içinde yer almıştı r. Müzik çeşitliliği bölgeden bölgeye değişim göstermiş
olsa da genellikle yöresel ezgiler tercih edilmişti r. Meclislerde kullanılan ana çalgılar, saz ve teft ir. Ancak bazı bölgelerde
zil maşa, darbuka, kaval, zurna, cümbüş, keman, kemane, ut, kanun ve klarnet de kullanılmıştı r. Geleneksel sohbetlerin
müzik icracıları da bölgeden bölgeye farklılık göstermişti r. Müzik, bazı bölgelerde (Güneydoğu) katı lımcılar tarafı ndan

224 TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ