Page 228 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

12. ÜNİTE

Kış yarısı, Anadolu köylerinde kışın yarılanması üzerine düzenlenen eğlencelere verilen genel isimdir. Çeti n kış koşul-
larının geride kalacağından duyulan sevinci paylaşmak için düzenlenen bu eğlenceler, ocak ayının son günlerinde yapıl-
maktadır. Kutlamaların en önemli kısmını seyirlik oyunlar oluşturmaktadır

ARAŞTIR-PAYLAŞ

“Elazığ Harput kürsü başı geceleri” ve “saya gezme” etkinlikleriyle ilgili video kayıtları araştı rınız. Ulaştı ğınız vide-
oları arkadaşlarınızla paylaşınız.

12.1.2. Mevlevîhanelerin Müzik Eğiti mi Açısından İşlevi Bu karekodu okutarak konuyla
ilgili ses dosyasına ulaşabilirsiniz.
Mevlevîlik, Selçuklu medeniyeti nin son zamanlarına dayanan ve Türk kültürüne ait birçok unsur
barındıran tasavvufi geleneklerinden biridir. 12. yüzyılda ortaya çıkmış, insanı hoşgörüye ve ihlasa
yöneltmeyi amaç edinmişti r. Bu bağlamda Mevlevî tekkeleri, manevi eğiti m merkezi olarak görülmüş-
tür. Mevlevîliğin özünü, felsefesini ve ibadet şekillerini Mevlâna Celaleddin-i Rumi’nin düşünceleri
oluşturmuştur.

Usul ve kuralları Mevlâna’nın oğlu Sultan Veled tara-
fı ndan kurumsallaştı rılan Mevlevîlik, büyük bir coğrafyaya
yayılmış ve 15 ila 16. yüzyılda en etkili dönemini yaşamış-
tı r. Mevlevî dergâhlarında ve semahanelerde tezhip, hat,
sema gibi derslerin yanı sıra ciddi bir musiki eğiti mi de ve-
rilmişti r (Görsel 12.5). Mevlevîlik felsefesinde müzik olma-
dan eğiti min tamamlanamayacağı ve insanın olgunlaşama-
yacağı düşünülmüştür. Müziğin insan ruhunu güzelleşti ren
yegâne tedavi aracı olduğu görüşü benimsenmişti r. Bu
bakış açısı, Mevlevîhanelerin zaman içinde müzik eğiti mi
kurumlarına dönüşmesini sağlayıp dergâh erkânı içinde
sanatı n ve müzisyenlerin öne çıkmasına zemin hazırla-
mıştı r. Mevlevîhaneler, musikinin gelişmesinde önemli bir
rol oynamış ve zamanın konservatuvarı olarak anılmıştı r. Görsel 12.5: Mevlevîhanede müz�k

Mevlevîhanelerde icra edilen musiki, teorik ve uygu-
lamalı olarak anlatı lmıştı r. Yetenekli öğrenciler müzisyen-
lik kabiliyeti olan dervişler arasından seçilmişti r. Eğiti m
sürecinde hoca merkezli ve tekrara dayalı bir metot iz-
lenmişti r. Her öğrenci kendi hocasının tavrını kazanmış
(usta-çırak) ve böylece eğiti min devamlılığı sağlanmıştı r.
Mevlevîhanelerdeki dinî müzik eğiti minde ney, rebap,
kudüm gibi çalgıların icrası öğreti lmişti r. Mevlevîhanele-
rin ilk zamanlarında müzik icralarında prensip olarak telli
çalgılar kullanılmamıştı r. 17. yüzyıldan sonra icra edilen
Mevlevî müziklerinde tüm çalgılar yer almıştı r. Sema ritü-
eli de müzik eşliğinde yapılmıştı r (Görsel 12.6). Görsel 12.6: Mevlevîhanede sema tören�

Mevlevîhaneler, bir tür konser salonu niteliğindeki semahaneleri ile Osmanlı musikisinin gelişmesinde ve yayılma-
sında önemli bir rol oynamıştı r. Bu büyük müzik okulları, yüzyıllar boyunca müzik alanında dâhiler yeti şti rmişti r. Itrî,
Zekâi Dede, Derviş Mustafa, Nasır Dede ve Hacı Ârif Bey başta olmak üzere Osmanlı müziğinin büyük bestecilerinin çoğu
Mevlevî dergâhlarında yeti şmişti r. Bestekârlık kabiliyetlerini yüksek bir ifade aracı olarak kullanan bu besteciler; Mevlevî-
hanelerde hocalık yaparak makam, usul, geçki, prozodi, ses ve saz icracılığı konularında eğiti m vermişti r.
Mevlevîhanelere Osmanlı padişahları büyük destek vermişti r. Mevlevîlik ocakları, Türk müziğinin gelişmesinde önemli
rol oynayarak çok sayıda bestekârın, sazendenin ve müzikoloğun yeti şmesine vesile olmuştur.

226 TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ