Page 31 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

2. ÜNİTE

SIRA SENDE

Orta Çağ’da yazılmış kilise müziği örnekleri dinleyiniz. Dinlediğiniz eserlerde Orta Çağ’da kullanılan çalgıları ayırt
etmeye çalışınız. Bu çalgılar ile günümüzde kullanılan çalgılar arasındaki benzerlik ve farklılıkları söyleyiniz.

2.1.3. Orta Çağ’da Kullanılan Müzik Formlarının Özellikleri
Orta Çağ’da birbirinden farklı özelliklere sahip müzik formları kullanılmıştı r. Genel olarak ince-
lendiğinde tek sesli ve çok sesli olan bu müzik formlarının bir kısmı vokal, bir kısmı çalgısal nitelik
göstermişti r. Döneme ait formlarla yazılan eserlerde dinî ya da dünyevi (seküler) temalara yer veril-
mişti r. Temeli Orta Çağ’da atı lan müzik formlarının bazıları zaman içinde değişerek ve gelişerek gü- Bu karekodu okutarak
konuyla ilgili pdf
nümüze kadar ulaşmıştı r. Tek sesli ve çok sesli Orta Çağ müziği formlarının en önemlileri şunlardır: dosyasına ulaşabilirsiniz.
Canso (Kanso) : 12 ila 14. yüzyıllar arasında troubadourların söylediği bir şarkı formu olan canso, temel şarkı biçim-
lerinden biridir. Canso, Orta Çağ’ın en güzel lirik şarkıları için de kullanılan bir terim olmuştur.
Rondo : Fransızların aynı isimle kullanılan lirik şiirlerinden türeti len rondo, ana moti fi n birçok kez yinelen-
mesiyle meydana gelen ve en çok bilinen şarkı formudur. Zaman içinde değişikliklere uğrayan bu form, günümüzde de
kullanılmaktadır.
Madrigal : Doğa sevgisini konu edinen şiirlerden türeti len madrigal, çalgı eşliksiz yalnızca insan sesiyle yani
a capella (akapella) söylenen çok sesli bir şarkı formudur. İki ya da üç sesli vokallerden oluşan madrigaller günümüzde
dört sesli de söylenmektedir.
Ballad : Şiir, şarkı ve dans karışımı bir müzik formu olan ballad; 13. yüzyılda İtalya’da ortaya çıkmıştı r. 15.
yüzyılın sonlarına kadar kullanılmıştı r.
Kanon : Aynı ezginin değişik gruplar tarafı ndan farklı zamanlarda başlanarak çalınması ya da söylenmesiyle
meydana gelen kanon, günümüzde hâlâ kullanılan önemli bir şarkı formudur.
Füg : Basit kanonlardan oluşan ve 14 ila 16. yüzyıllar arasında kullanılan füg, çalgısal bir formdur. Orta
Çağ’da çok sesli müziğin gelişimine büyük katkı sağlamıştı r.
Motet : Kısa ve eşliksiz koral formunda bestelenen motet, en önemli çok sesli müzik formlarından biridir.

SIRA SENDE

Füg, madrigal ve rondo formunda bestelenmiş müzik örnekleri dinleyiniz. Dinlediğiniz bu müziklerin form açısın-
dan benzerlik ve farklılıklarını ayırt etmeye çalışınız. İzlenimlerinizi arkadaşlarınız ile paylaşınız.

2.1.4. Kilisenin Müzikal Biçim Anlayışı

Orta Çağ’ın başlangıcında Hristi yan Katolik kiliseleri çalgı müziği icrasını yasaklamıştı r. Çünkü İlk Çağ’a ait olduğu dü-
şünülen çalgı müziğinin putperestliği çağrıştı rdığı ve daha ziyade dünyevi yaşamı ilgilendirdiği görüşü benimsenmişti r. Bu-
nunla birlikte insan sesinin en kutsal çalgı olduğu düşüncesi savunulmuştur.

Orta Çağ Avrupası’nda kiliseye göre müzik; tek sesli, kutsal, Tanrı’ya adanmış, duaları kolay ezberlemeye yarayan ve
ayinlere etkileyici bir ortam yaratan araçtı r. Bu yüzden müziğe yalnızca kilisede ve sadece kilisenin amaçları doğrultusunda
kullanılması koşuluyla izin verilmişti r. Nota ve benzeri belgeler yok edilmiş; müzik sanatı , kilise koroları ve tek sesli ilahilerle
kısıtlanarak kilisenin kontrolü altı nda tutulmuştur.
Tek hecede çok nota okunması yoluyla söylenen doğaçlama ezgi anlamına gelen melizmati k yöntemi bu çağda ortaya
çıkmıştı r. Melizmati k yöntemiyle okunan ilahiler doğaçlama tekniğini gelişti rmiş; yarım ve çeyrek ses aralıklı Doğu makam-
ları, ezgilerin temelini oluşturmuştur.
Kilisenin ilk zamanlarında müzik yalnızca insan seslerinden oluşmuştur. Bu nedenle durağan bir nitelik sergileyen mü-
ziklere -çok sık olmamakla birlikte- çalgı eşliği de eklenmişti r. İlk kilise müziği, Anti k Yunan müzisyenlerinin Doğu’ya göçle-
ri sırasında etkilendikleri İbrani sinagoglarından alınarak oluşturulmuştur. Bu ezgilerin sözcüklerinin en bilineni, İbranice
kökenli olan ve “Tanrı’yı övünüz.” anlamına gelen “Alleluia”dır (Alaluya). Kilise tarafı ndan kullanılan “Alleluia” sonraları bir
müzik türünün de adı olmuştur.

ORTA ÇAĞ 29