Page 33 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

2. ÜNİTE

2.2. Nota Yazımının Ortaya Çıkışı ve Orta Çağ Ezgileri

HAZIRLIK ÇALIŞMASI

Günümüzde kullanılan nota yazım türlerini arkadaşlarınız ile tartı şınız.

2.2.1. Seslerin İsimlendirilmesi ile İlgili Müzikal Gelişmeler

Müzikte kullanılan seslerin adlandırılması, eski çağlara uzan-
pes
flexa
maktadır. 9. yüzyıldan sonra “neuma” olarak adlandırılan işaret- punctum virga tractulus (podatüs) (clivis)
ler, nota yazısı yerine geçmeye başlamıştı r. Neuma; temel sesi
belirleyen renkli bir çizginin üzerine yazılan kare şeklindeki nok-
talardan, eğrilerden ve bağlardan oluşmuştur. Kilise ilahilerinin scandicus climacus torculus poorrectus trigon
heceleri üzerine konulan bu işaretler, ezgiyi bilenler için bir ipu-
cu görevi üstlenerek bu kişilerin ezgiyi hatı rlamasını sağlamıştı r
bi-
clivis
clivis
clivis
(Görsel 2.7). punctum bi-virga praepunc�s subpunc�s resupina
Orta Çağ’da temelleri atı lan nota yazısı, günümüzde hâlâ
kullanılmaktadır. Guido d’Arezzo tarafı ndan gelişti rilen “solmile- pes flexus
me tekniği” ve Boethius (Boetyus) tarafı ndan oluşturulan “harf-
lerle isimlendirme tekniği” günümüz nota yazısının temellerini
oluşturmuştur.
epiphonus liquescens ancus
Boethius (Boetyus) Yazısı: Boethius yazısında Lati n alfabesi-
nin A’dan P’ye kadarki 15 harfi kullanılmıştı r. Bu nota yazısında
kullanılan harfl er, sesleri kalından inceye doğru göstermişti r. A quilisma oriscus salicus pes stratus apostrophe
harfi bugünkü adıyla “la” sesini, B harfi “si” sesini, C harfi “do”
sesini göstermişti r. İngiltere ve Almanya’da seslerin la, si, do, re,
mi, fa, sol heceleri yerine hâlâ A, B, C, D, E, F, G gibi harfl erle distropha tristropha
adlandırılması geleneğinin kökleri Boethius yazısına dayanmak-
tadır (Tablo 2.2).
Görsel 2.7: Neuma yazısı

Tablo 2.2: Boeth�us Yazısının Günümüzde Kullanılan Şekl�
A B C D E F G
La Si Do Re Mi Fa Sol

Solmileme Sistemi: Kuzey İtalya’daki Pompasa Ma-
nastı rında şan öğretmenliği ve rahiplik yapan Guido d’A-
rezzo (991-1033), çocuklara duaları kolay ezberletebilmek
için bir yöntem bulmuştur. Onlara her yeni sesin bir önce-
kinden daha ti z başladığı bir halk ezgisi öğretti kten sonra
bu ezgiyi Lati nce dinsel bir metne dönüştürmüştür. Elinin
parmaklarındaki girinti ve çıkıntı lara metnin ilk heceleri-
ni yazan Guido d’Arezzo, böylece bir gam dizisinin sekiz
notasını birden sergilemişti r. Bu yöntem, müzik tarihinde
“Guido’nun Eli” olarak adlandırılmıştı r (Görsel 2.8).

Görsel 2.8: Gu�do’nun El�

ORTA ÇAĞ 31