Page 6 - Coğrafya Zenginleştirilmiş Öğretim Programı 10

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI ~ ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ
COĞRAFYA
10. SINIF

Casino-García ve meslektaşları (2021) tarafından yürütülen bir araştırma, üstün potansiyelli öğrencilerin akran zorbalığı
karşısında daha hassas bir konumda bulunduklarına ve bu tür olumsuz deneyimlere daha sık maruz kaldıklarına dikkat
çekmektedir. Özellikle ergenlik evresinde üstün zekâlılık potansiyelinin hangi derecede ortaya çıkacağı ve nasıl şekillene-
ceği üzerinde psikososyal faktörlerin kritik bir rol oynadığı belirtilmektedir.
Ergenlik dönemi, bireylerin yalnızca akademik başarılarını değil aynı zamanda kendilik algılarını ve sosyal ilişkilerini de de-
rinden etkileme gücüne sahiptir. Bu dönemde üstün zekâlı/yetenekli ergenlerin bilişsel soyutlama yetenekleri ve gelişmiş
muhakeme becerileri, kimlik oluşumunu hızlandırabilir fakat bu süreç aynı zamanda benliklerinde artan bir öz eleştirinin
de ortaya çıkmasına yol açabilir (Mofield vd., 2010). Dolayısıyla sosyal-duygusal ihtiyaçların ele alınışı sadece “duyguları
anlama” seviyesinde kalmamalıdır. Bu ihtiyaçlar; bireyin değerleri, yaşam hedefleri ve toplumsal aidiyeti bağlamında ele
alınmalıdır. Gençlerin etik sorunlar, küresel riskler, adalet, eşitlikle ilgili temalara erken yaşta yoğunlaşmaları; varoluşsal
kaygılarını ve anlam arayışlarını belirgin hâle getirebilir. Eğer bu süreçte uygun destek sağlanmazsa gençlerin kaygı sevi-
yeleri yükselebilir, gençler içe kapanabilir ya da öfke patlamaları gibi olumsuz tepkiler geliştirebilirler (Polaschek, 2018). Bu
olumsuz tepkileri anlamlandırmak için bilişsel özelliklerin açıklanması gerekmektedir. Tabloda hızlı öğrenen öğrencilerin
özellikleri ile sosyo-duygusal durumlarının asenkron ilişkisine yer verilmiştir.
Bilişsel Kapasite (Zihin) Sosyo-Duygusal Durum (Ruh) Sonuç: Asenkron Gelişim

Zihinsel olarak yetişkin gibi düşüne-
Akranlarıyla aynı sosyal ihtiyaçlara
Soyutlama yeteneği çok yüksektir. bilir ama duygusal olarak bir çocuk
sahiptir.
gibi tepki verebilir.
Sosyal hiyerarşiyi yönetmekte zorla- Varoluşsal kaygılar ve derin bir an-
Adalet ve etik gibi konulara yoğunlaşır.
nabilir. lam arayışı yaşar.

Başarısızlık korkusu fazladır ve stres "Yüksek işlevsellik maskesi" ardına
Mükemmeliyetçi beklentileri vardır.
yönetimi zayıftır. gizlenen içsel bir huzursuzluk vardır.

Asenkron gelişimin eğitim ortamındaki etkileri genellikle örtük bir biçimde seyreder. Bireyin zihinsel kapasitesinin yüksek-
liği, stres yönetimi veya sosyal çatışma çözme gibi duygusal becerilerin de aynı hızla olgunlaştığına dair bir garanti sun-
mamaktadır (Elmore vd., 1994). Ergenlik döneminde artan başarı beklentileri nedeniyle bu öğrenciler, iç dünyalarındaki
karmaşayı "yüksek işlevsellik maskesi" ardına gizleyerek dışarıya sorunsuz bir görüntü yansıtabilirler. Ancak bu uyumlu
profilin derinliklerinde başarı odaklı bir benlik algısı, kronik yalnızlık ve tükenmişlik hissi yatıyor olabilir. Eğitim kadrolarının
sadece akademik verilere odaklanması, bu sessiz imdat çağrılarının gözden kaçmasına ve erken müdahale şansının yiti-
rilmesine sebebiyet vermektedir (Mofield vd., 2010; Stormont vd., 2001).

Büyümenin Eş Zamanlı
Bilişisel Kapasite
A (Zihinsel) Olmayan Doğası:
Asenkron Gelişim

Üstün zekalı ergenlerde bilişsel
Kırılganlık Bölgesi kapasite ile sosyo-duygusal süreçler
Gelişim Düzeyi Zone) gelişim”, içsel huzursuzlukların ve
aynı hızda ilerlemez. Bu “asenkron
(The Vulnerability
adaptasyon güçlüklerinin temel
Sosyo-Duygusal ve
Fiziksel Gelişim kaynağıdır (Elmore vd., 1994).
B Zihinsel kapasitenin yüksekliği,
stres yönetimi veya sosyal çatışma
çözme becerilerinin de aynı hızla
olgunlaştığını garanti etmez.

Kronolojik Yaş

8 ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ