Page 11 - Coğrafya Zenginleştirilmiş Öğretim Programı 10

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI ~ ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ
COĞRAFYA
10. SINIF

Sosyal Beceri Eksikliği Değil Sosyal Eşleşme Sorunu

Stratejik Müdahaleler
1. Doğru Akran Grubu:
Üstün zekâlı Benzer zihinsel hıza ve ilgi
ergenlerin yaşadığı düzeyine sahip akranlarla
zorluklar genellikle etkileşim (“Peers of mind”)
beceri eksikliğinden 2. Sistem Analizi Olarak
değil, kronolojik Sosyal İletişim: Sosyal
yaşlarının ötesindeki kodları ve grup rollerini
ilgi alanlarının entelektüel bir sistem gibi
akran grubuyla analiz etme yaklaşımı
uyuşmamasından 3. Tartışma Grupları
kaynaklanır (Stormont (Peterson, 1998): Kimlik,
vd., 2001). adalet ve hayatın anlamı
gibi varoluşsal temaların
konuşulduğu güvenli
alanlar

Sosyal yetkinliklerin geliştirilmesi süreci; kişiler arası iletişim, empati, uyuşmazlık yönetimi, grup içi dayanışma ve liderlik
kapasitelerinin planlı bir öğretim tasarımıyla aktarılmasını kapsamaktadır. Üstün zekâlı bireylerin sosyal becerilerini zen-
ginleştirmek amacıyla grup temelli dinamikler, rol oynama (role-playing), akran mentörlüğü ve iş birlikli projeler gibi stratejik
müdahalelerin etkinliği alan yazınında vurgulanmaktadır (Elmore vd., 1994; Polaschek, 2018).
Üstün zekâlı/yetenekli ergenlerin akran etkileşiminde yaşadığı zorluklar, genellikle bir beceri eksikliğinden ziyade “sosyal
eşleşme” sorunundan kaynaklanmaktadır. Bireyin kronolojik yaşının ötesindeki ilgi alanları ve bilişsel kapasitesi, akran
grubunun beklentileriyle çatıştığında bu durum, sosyal izolasyon ya da “didaktik/otoriter” olarak yorumlanan bir iletişim
tarzına yol açabilmektedir. Dolayısıyla sosyal beceri müdahalelerinin temel amacı, öğrenciyi standart bir davranış kalıbına
indirgemek değil farklı sosyal çevrelerde esnek hareket edebilme, örtük sosyal kodları çözümleme ve kişisel sınırlarını
muhafaza ederek sağlıklı bağlar kurma yetisini geliştirmek olmalıdır.
Üstün zekâlı öğrencilerin sosyal sorunları genellikle “beceri eksikliği” değil “sosyal eşleşme” sorunudur. Ilgi alanları,
kelime dağarcıkları ve espri anlayışları yaşıtlarından farklı olabilir. Örneğin 5. sınıf öğrencisi kuantum fiziği şakası yaptığın-
da kimsenin gülmemesi bu çocuğun sosyal becerisinin eksik olduğunu değil kitlenin farklı olduğunu gösterir.

Sınıf Içi Sosyal Destek Stratejileri
• Sosyal Analiz (Social Autopsy): Bir sosyal kaza yaşandığında (örneğin yanlış bir şaka, bir tartışma), onların bunu
bir “sistem” veya “deney” gibi incelemelerini sağlayın. Suçlamadan, “Veri neydi? Yorum ne oldu? Sonuç ne çıktı? Bir
dahaki sefere değişkeni değiştirirsek sonuç ne olur?” analizi yapın. Bu onların analitik zihinlerine hitap eder.

• Ilgi Grupları (Kulüpler): Benzer ilgi alanlarına (satranç, robotik, felsefe, kodlama, mitoloji vb.) sahip akranlarıyla bir
araya gelebileceği ortamlar yaratın. Üstün zekâlı çocuklar genellikle kendilerinden yaşça büyüklerle daha iyi anlaşabi-
lirler, dikey gruplandırmalara (farklı yaş gruplarından öğrencilerin bir arada olduğu kulüpler) izin verin.
• Rol Oynama (Role-Playing): Sosyal senaryoları güvenli bir ortamda canlandırarak “sosyal hataları” öğrenme fırsatı
verin. “Bir gruba nasıl dahil olunur?”, “Biriyle aynı fikirde olmasan bile ona nasıl nezaket gösterilir?” gibi senaryolara
yönelik çalışmalar yapın.
Üstün zekâlı ergenler için sosyal beceri müdahaleleri, bu bireylerin bilişsel meraklarını tetikleyecek bir yapıda kurgulan-
malıdır. Örneğin sosyal etkileşimi, sistem olarak analiz etme yaklaşımıyla bir öğrenci; grup içi rollerin oluşumunu, mizahın
işlevlerini, çatışma döngülerini ve sosyal ipuçlarını çözümlemeyi öğrenebilir. Rol yapma etkinlikleri ve yapılandırılmış geri
bildirim döngüleri, öğrencinin güvenli bir ortamda deneme yapmasına ve sosyal hataları öğrenme fırsatı olarak görmesine
yardım eder. Akran mentörlüğü ve ilgi temelli kulüp veya proje grupları ise benzer zihinsel hız ve ilgi düzeyine sahip akran-
larla doğal etkileşim fırsatları sağlayarak sosyal eşleşmeyi kolaylaştırır.

ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ 13