Page 14 - Coğrafya Zenginleştirilmiş Öğretim Programı 10

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI ~ ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ
COĞRAFYA
10. SINIF

2. DAVRANIŞ KONTROLÜ VE SINIF YÖNETIMI
2.1. ÜSTÜN ZEKÂLI ÖĞRENCILERDE DAVRANIŞ SORUNLARI

Eğitim ortamlarında üstün zekâlı öğrencilerin sergilediği davranış sorunlarının kökeninde akademik beklentilerin öğren-
cinin potansiyeliyle örtüşmemesi, düşük motivasyon ve sosyal uyum güçlükleri yatmaktadır. Alan yazınında bu durumun
sınıf içi yansımaları; odaklanma problemleri, yapılandırılmış kurallara karşı gelme, aşırı eleştirel bir dil kullanımı ve otorite
ile yaşanan çatışmalar olarak tanımlanmaktadır (Kaya vd., 2017).
Eğitim ortamlarındaki davranış sorunları, üstün zekâlı/yetenekli öğrenciler için çoğu zaman karşılanmamış bir öğrenme
ihtiyacının uyarıcısıdır. Standart öğretim programlarının bilişsel derinlikten yoksun olması; öğrencide bir “zihinsel tembellik”
yaratarak derse katılımın düşmesi, otoriteyi sorgulayan ifadeler veya sınıf içinde alternatif uğraşlar üretme ve mizah yoluy-
la dikkat çekme gibi davranışlar şeklinde ortaya çıkabilir. Öğretmenler tarafından genellikle “disiplinsizlik” olarak algılanan
bu tutumlar, özünde öğrencinin kendi öğrenme deneyimini zenginleştirme ve potansiyeline uygun bir akademik zorluk
düzeyi talep etme girişimi olarak değerlendirilmelidir. Üstün zekâlı öğrencilerin “disiplinsizlik” gibi görünen davranışları,
genellikle karşılanmamış bir ihtiyacın sinyalidir. Onlar için can sıkıntısı, fiziksel bir acı kadar rahatsız edicidir.

Görünen Davranış Olası "Gizli" Neden Öğretmen Için Çözüm Anahtarı
Zorluk Düzeyini Artır (Müfredat Sıkıştır-
Akademik Can Sıkıntısı: Konuyu zaten
Derste başka şeyle ilgilenme / ma): "Konuyu biliyorsan bu konuya yö-
biliyordur, tekrarlar ona işkence gibi
Uyuma / Kitap okuma nelik 5 tane zor soruyu çöz, sonra kendi
gelir.
projenle ilgilen." deyin.
Şeffaflık ve Özel Görüşme: Sınıf içinde
Adalet Arayışı ve Mantık Ihtiyacı: Ku- güç savaşına girmeyin. Teneffüste "Ha-
Otoriteyi sorgulama / Çok bilmiş- ralları mantıksız buluyordur veya öğ- tamı fark etmen harika ama bunu herke-
lik / Öğretmeni düzeltme retmenin hatasını düzeltmeyi "bilgiye sin içinde söylemen beni zor durumda bı-
saygı" olarak görüyordur. raktı, bir dahakine kâğıda yazıp masama
bırakır mısın?" diye anlaşın.
Ait Olma Isteği: Zekâsını sosyal kabul Liderlik Ver: Mizah yeteneğini sunumlar-
Sınıfın palyaçosu olma / Yersiz için maskelemek istiyordur. "Zeki ço- da veya yaratıcı projelerde kullanmasını
espriler cuk" yerine "komik çocuk" olmayı tercih sağlayın. Ona sınıf içinde "resmî" bir eğ-
ediyordur. lence veya etkinlik sorumluluğu verin.
Seçenek Sun: "Bunu yapmak zorunda-
sın." yerine "Bunu şimdi mi yoksa 10
Inatlaşma / “Yapmıyorum.” şek- Özerklik Ihtiyacı: Kendisine dayatılan dakika sonra mı yapmak istersin?" veya
linde karşılık verme görevi anlamsız buluyordur.
"Yazarak mı anlatmak istersin çizerek
mi?" diye sorun.
Davranış yönetiminde karşılaşılan en büyük risklerden biri, üstün zekâlı çocuklardaki karakteristik özelliklerin diğer gelişim-
sel bozukluklarla karıştırılmasıdır. Öğrencinin sergilediği uyumsuz davranışlar, bazen sadece akademik bir “can sıkıntısı”
bazen de altta yatan iki kere farklılık durumuyla ilişkili olabilir. Bu belirsizliği gidermek adına davranışın sıklığı, süresi ve
ortaya çıkış koşulları titizlikle gözlenmelidir. Davranışın işlevsel analizine (dikkat çekme, güç arayışı vb.) dayanan bir de-
ğerlendirme, eğitimcileri ceza yöntemlerinden uzaklaştırarak sınıf iklimini ve öğretim materyallerini öğrencinin ihtiyacına
göre yeniden yapılandırmaya teşvik eder.
Üstün zekâlı ergenlerin özerkliğe verdikleri önem ve keskin adalet arayışları, sınıf içindeki güç dengelerini etkileyebilmek-
tedir. Kuralların mantıksal dayanaklarını irdeleyen ve çelişkili tavırları hızla fark eden bu öğrencilerle sağlıklı bir iletişim
kurmak için sınıf kurallarının birlikte inşa edilmesi ve yönetim süreçlerinde şeffaf olunması gerekmektedir. Öğretmenlerin
açıklayıcı bir dil kullanması ve öğrencilere seçim hakkı tanıyan bir rehberlik sergilemesi, davranış yönetimini cezacı bir
yapıdan çıkarıp karşılıklı sorumluluğa dayalı bir sürece dönüştürür.

2.2. GLASSER’IN SEÇIM TEORISI VE OKULDA KALITELI EĞITIM YAKLAŞIMI
Glasser (1999) tarafından geliştirilen Seçim Teorisi; insan davranışlarını aidiyet, güç, özgürlük ve eğlence şeklinde kategorize
edilen temel gereksinimleri karşılamaya yönelik bilinçli tercihler olarak tanımlanır. Bu teorik temele dayanan “Okulda Kaliteli
Eğitim” (Quality School) yaklaşımı, eğitim ekosisteminin bu içsel ihtiyaçlara yanıt verecek şekilde yapılandırılmasını ve dışsal de-
netim odaklı yaklaşımlar yerine bireyin içsel motivasyon mekanizmalarının aktive edilmesini amaçlamaktadır (Kaya vd., 2017).
16 ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ